LİDERLİK SULTASI VE YANILMAZ SULTALAR

                 LİDERLİK SULTASI VE YANILMAZ SULTALAR

                                                                                   SELİM  GÜRBÜZER

            Sulta zihniyet bir orta çağ ürünüdür. İlim adamlarını engizisyona mahkûm eden anlayış, hep o yanılmaz otoriterlerin eseridir. Ne zaman ki batı kilise sultası ve derebeylikten kurtuldu,  işte o gün bugündür batı gelişmenin merkezi olmuştur diyebiliriz.

            Orta çağda özgürlük şiarı sadece kilise sultasına ait bir haktı. Dolayısıyla sultalık, çağın gerçekleriyle taban tabana zıt vehim ve egoları ön plana alan maraz bir hastalık olarak ortaya çıkmıştır.   Dahası kendi düşüncesini tek hakikat sanıp, diğer düşünceleri  “hiç”  gören kafanın ürünüdür sultalık. Batı “orta çağ kafası”  yaftasıyla karşılaştığında, hemen engizisyon papazlarını hatırlar.  Nasıl hatırlamasınlar ki,  kilise o yıllarda sultalık görevini yerine getirip ilmi zindana gömmüştü. Buda yetmez,  giyotini itiraz eden veya başkaldıran insanın başını gövdesinden ayıran kıyma makinesi şeklinde işlettirilmiştir. 

       Orta çağ kafası sözü batı için ne kadar doğruysa, bizim içinde o kadar yanlış bir yaftalamadır. Şimdi soruyoruz; Oğuz Han mı? Kanuni mi?  İmam-ı Azam mı?  Farabi mi?  Fatih mi?  Bunların hangisi orta çağ zihniyeti diyebiliriz ki? Elbette hiçbiri. Bakın, Fatih Sultan Mehmed karanlığa gömülü kalsaydı, İstanbul’un fethine yönelik döktürdüğü topların balistik hesaplarını ve muayenesini yapabilir miydi? İmam-ı Azamın o müthiş zekâsını İslam’a dayandırmasaydı devrin en büyük hukuk âlimi olmaya hak kazanabilir miydi?  Hakeza Farabi, Fazıl Şehirlerden bahseden dehadır. Oğuz Han, tâ tarihin ilk devirlerinde; “Ey Türk, titre ve kendine dön” sözleriyle hem kendi çağına, hem de gelecek Türk kuşağına seslenen bir kağandır. O halde şunu cümle âlem iyi bilsin ki;  insanımız bir gün bu mümtaz şahsiyetlerin kafasına eriştiğinde,  hiç kuşkunuz olmasın bu engin ufuklarla gönül bağını koparmaya hiçte niyeti olmayacaktır.  Zira tarihi yükselişimizi bu gelişmeci zihniyete borçluyuz. Öyle bir zihniyet ki, otoriter mantık oyunlarından uzak, ilme, deney ve gözleme açık bir ufuktur bu.

            Batı, orta çağda mantık ve deney gözlem ikilemi arasında kendisini hep mücadele içerisinde bulmuştu.  Kilise sultalarınca deney horlanmış, masa başı mantık tek ölçü kabul edilmiş ve dolayısıyla akıl yürütme metodu orta çağda altın çağını yaşamıştır.  Malum, o çağın en büyük sultası ve baş aktör yanılmaz tek otoriter akıl bilgesi Aristo’dur. İşte bu sulta zincirini sırasıyla; tahrif edilmiş İncil, ünlü papazlar, azizler ve kilise sultaları takip eder. İlginçtir bir gün bir papaz meclisinde atın kaç dişi olduğuna dair bir tartışma başlar, ama Aristo bu konuda atın 28 dişi olduğunu yazmıştı. Elbette ki Aristo’nun fikri kabul edilecekti. Zira Aristo’nun şahsında mantık tek hakikatti!  Onlar tartışa dursun biraz ötede otlayan bir atı gören genç bir papaz hemen atın yanına varır varmaz dişlerini saymaya çoktan koyulur bile. Birde ne görsün, hayret mi hayret, dişler 28 değil 12'dir. Tabii durum papazlar meclisine intikal ettiğinde Papazlar Meclisi şu karara varır:

            “-Aristo yanılmamıştır, at yanılmıştır!” İşte bu tipik mantık garabeti Avrupa’nın Orta çağ skolâstik zihniyetini ortaya koymaya yeter, artar da.  Hatta orta çağ için deney ve gözlemin horlandığı,  mantık yürütmenin baş tacı edildiği bir devrin adıdır dersek yeridir.  Zira bu devirde mantık tek yanılmaz sultadır, deney ve gözleme yer verilmez! Oysa ilmi metodun esası deney ve gözleme dayanır.

         Aslında yerli aydınlarımız, skolâstik kavramına pek yabancı değiller ama günümüzde skolâstik kavramından çok “orta çağ kafası”, “gerici”, “örümcek kafa”, “irticacı” vs. gibi yaftalamalar tercih edilir. Bilhassa bu tip yaftalamaları düşman addettikleri kesimler için kullanıp, bu arada rakiplerine aba altında sopa göstermeyi de ihmal etmezler.

      Bakın Aristo, mantık metoduyla ağır cisimlerin hafif cisimlerden önce düşeceğini söylemişti. O öyle düşüne dursun analitik tahlil; yoğunluğu (özgül ağırlığı) ve morfolojik görünümü aynı cisimler aynı anda düşer yönünde veri sunmaktadır.  Nitekim Galile insanların huzurunda Pisa (Pizza)  kulesine çıkıp biri büyük, diğeri küçük taş parçasını kulenin tepesinden bıraktığında, yine aynı anda yere düştüğünü ispatladığında sultacı zihniyetler gördüklerine inanamadılar, sonunda tevile başvurup gözlerinin yanıldığına karar verdiler! Bir kere Aristo tek yanılmaz otorite kabul edilmişti, geri dönüş söz konusu olamazdı, otoritenin sarsılmaması adına onun hataları bile doğru kabul edilecekti. İşte bu çarpık mantık anlayış batıyı orta çağ karanlığına gömmüştü. Mantık yürütme seline kapılanlar, analitik tahlilden yoksundular, ölçü nedir, tartı nedir, deney vs. nedir bilmezlerdi. O halde mantık tek başına Führer ilan edilmeliydi, zaten öyle de olur.

        Kopernik, İslam’dan aldığı aşılar sayesinde dünyanın güneş sisteminin merkezi olmadığını ve bütün gezegenlerin güneş etrafında döndüklerini fikrinde bir bilge adamdır.   Hatta bu fikri ölünceye kadar gizlemeyi düşünür de.  Ama 70 yaşına geldiğinde yazdığı “De Revolutionibus orbium ceelestium” adlı meşhur kitap bu düşüncesini ele verecektir.  Derken bu kitap derhal kilise otoritelerince yasaklar listesine alınmasıyla birlikte kendisi de aforoz edilir.   

          Peki ya Galile?  Malum, o da Kopernik’in dünyanın hem kendi ekseni etrafında hem de güneşin etrafında döndüğü fikrini teyit eden eserinden dolayı ilerlemiş yaşına rağmen engizisyon mahkemesine mahkûm edilmekten kurtulamayacaktır.  Kolay değil orta çağ karanlığında tahrif edilmiş İncil’e aykırı beyanlarda bulunmak her babayiğidin harcı olmasa gerektir. Ancak 20 yıl süren mahkûmiyet süresince baskılara dayanamayıp iddiasını inkâr etmek zorunda kalmış, ama yine de o mahkûmiyet sonrası yüksek sesle olmasa da   “E pur si mueve” diyebilmiştir. Yani “her şeye rağmen dünya dönüyor” demiştir.  O tüm çektiği sıkıntılar yetmemiş gibi tüm hürriyetleri elinden alınarak evine kapatılıp, 74 yaşında hayata veda ederken de Hıristiyan mezarlığına bile defnedilmemiştir. İşte bilim düşmanlığı buna derler.  Neyse Galile’nin çektiği sıkıntılar bir yana dursun,  yaptığı deneyler günümüz bilim adamlarına ışık kaynağı olmuşta. 

         Tabii bu tartışma burda bitmez.  Öyle ki, Giordano Bruno, Kopernik’ten de daha öteye gidip uzayın sınırsız olduğunu belirtince, bu cesareti pahalıya mal olmuş, o da engizisyon mahkemesince alınan karar gereği 1600 yılının şubatında Roma’da herkesin gözü önünde kitaplarıyla birlikte direğe bağlanarak yakılmıştır. Kitlelerin gözünde Batlamyus teorisi daha cazipti çünkü. Bu teoriye göre, dünya sabit ve hareketsizdi. Neyse ki bu çarpık anlayış fazla sürmedi. Yani Batlamyus teorisi Rönesans’a kadar devam edebildi ancak. Batı o yıllarda bu teoriyle oyalanırken, Kur’an-ı Mucizül Beyan çok daha öncesinden; “Güneş ve dünyanın hareketi bir hesaba göredir” (Rahman suresi 5)  beyan buyurarak bütün çağlara dünyanın hareket ettiğini haberdar ediyordu. Tabii her şey bu ayetle sınırlı değil, devamı vardı. Bakın Allah (c.c.); “Geceyi, gündüzü, güneşi ve ayı yaratan odur. Her biri kendi yörüngesinde seyreder” (Enbiya suresi 33) beyan buyurmaktadır.  İşte ilahi ferman böyle buyururken orta çağ sultaları ise “güneş, yıldızlar ve bütün kâinat dünya etrafında dönüyor” diyorlardı, ama nereye kadar. Ne zaman ki batıda Kristof Colomb ve Macellan’ın seyahatleri gerçekleşir işte o zaman dünyanın yuvarlak oluşu ilgili fikirler sahne alacaktır.  Zira 1520’de gerçekleşen bu seyahat dünyanın yuvarlak olduğunu ispatlamaya yetmiştir.  Buna Newton’un yer çekim kuvvet kanunu da eklenince artık dünyanın yuvarlaklığına itirazlar kendiliğinden bertaraf olmuştur. 

        Müslümanlar olarak ne kadar şükretsek azdır, batı itirazlarla uğraşırken Allah (c.c); “Sonra arzı deve kuşu yumurtası (mücessem kat-ı nakıs) şekli verdi (söbüleştirdi)” (Naziat suresi, ayet–30) buyurarak dünyamızın açık ve net bir şekilde yuvarlak olduğuna dair bilgiler sayesinde karanlığa gömülü kalmamış olduk. Üstelik bu bilgiler birkaç ayetle geçiştirilmemiş, desteklenmişte. Nitekim Allah-ü Teâlâ’nın; “Bundan sonra da yeri yayıp döşedi” (Naziat, 30) beyanı ufkumuzu açmaya yetmiştir.  Nasıl ufuk açmasın ki,  Arapçada  'deha' kavramı devekuşu yumurtası anlamında, yani bu yumurta dünya şekline benzemesi bir yana tıpkı dünya gibi iki kutbu şişkin, iki ucu basık ta.  Aynı zamanda dünyamızın dış örtüsü olan yer kabuğu 75 kilometre kalınlığında olup, sanki teşbih sanatıyla kürevîmsi bir yumurta kabuğu üzerinde yaşadığımıza dikkat çekilmektedir. Tüm bu yaşananlardan daha önemlisi geçte olsa insanlığın Newton, Kepler ve birçok sağduyu bilim adamlarının ortak görüşü diyebileceğimiz “Biz Allah’ın sonsuz ilminin düşünüp anlamaya çalışıyoruz” çizgisine gelinmiş olmasıdır. Tabii çile çekilmeden hakikate ulaşmak çok zor. Anlaşılan o ki, 18. yüzyıla kadar batı karanlıkta yüzerken Halife Me’mun döneminde Mervezi başkanlığında bir grup hem Sincar sahasında meridyen dairesini ölçmüşler hem de dünyanın çevresinin 39 milyon 759 bin 600 metre olarak hesaplamışlardır. Ki; elde edilen rakamın bugün itibariyle kabul edilen 40 milyondan biraz aşağı bir değerde hesaplanmasına rağmen yine de bu hesaplamaya gölge düşürmemektedir. Hakeza El-Battani ise hem trigonometrik metot geliştirmiş hem de ekliptik meylinden hareketle sene ve mevsimlerin oluş sürelerini, güneş ve gezegenlerin dönüş ve yörüngelerini belirleyip İslam medeniyetine katkı sağlamıştır.           

           Malum, Fransız bilgini Antoine Laurent Lavoisier’in başına gelenlerde diğerlerinden pek farklı sayılmazdı. Adamcağız oksidasyon olayını keşfetmesiyle birlikte yanma meselesini açıklığa kavuşturup insanlığa büyük bir hizmet vermiş oldu ama sonunun idamla neticeleneceğini belki de hiç tahmin edememişti. Neymiş efendim; 'tütünü ıslatarak kuru ağırlığının üzerinde satışlara sebep oluyormuş, bu düpedüz sahtekârlıktır' diye malum sultalarca aforoz edilir de.  Oysa Lavoisier’in tütünü ıslatma buluşu sayesinde tütün yapraklarının depolanması esnasında kırılmasının önüne geçilmiş olunuyordu. Hatta bu metot bugün dahi kullanılmaktadır. Üstelik idamından önce iki gün daha tehir edilmesi için ricada bulunmuş, bu iki gün bile ondan esirgenip mahkemece yüzüne karşı; “İhtilalin bilginlere ihtiyacı yoktur” denilerek talebi reddedilmiştir. Maalesef o da başını giyotine vermekten kurtulamamıştır. Cesedini Monceau parkında bir çukurda atılı vaziyette gören Lagrange ardından; “Bu kafayı kesmek için bir an yetti ama asırlar bir benzerini yetiştiremeyecektir” diye ağıt döküp tarihe not düşmüştür.

            Peki ya biz? Malum,  İmam-ı Azam’ın at üzerindeyken, atın kaç ayağı sorusuna cevap vermek için attan inip ayaklarını tek tek saymaya başlayıp 4 (dört) demesi ufkumuzu ortaya koymaya yetiyor. İşte bu misal deney ve gözleme verilen önemi ortaya koymaktadır.  Yani, bu misalden anlaşıldığı üzere İmam-ı Azam’ın eşyaya ve canlı âleme bakışı ile batının orta çağ skolâstik zihniyeti çok farklıdır.

            Orta çağ skolâstiğinin tipik genel özellikleri şunlardır:

            — Tek ölçü kaynakları yanılmaz sultalardır. 

            — Referansları deney ve gözlemden uzak mantık yürütmektir.

            —Onlar için genellemelerden hareket etmek (Genelden özele bir yol takip etmek) esastır.

            Elbette ki; parçadan bütüne yol takip etmek, analitik tahlil gerektirip zahmetli de. Diğer usul çok kolay, bu yöntemde ne araştırmak var, ne de gözlemlemek, sadece akıl yürütme vardır. Üstelik sahip olunan tüm bilgiler otoritelerce önceden yazılmış, yani hazır veriler daha önceden taraftarlarının eline tutuşturulup,  adeta düşünmeye ne gerek var denilmiştir. Hatta bu sığ mantık halk dilinde armut piş ağzıma düş şeklinde tabir edilir.

           Akıl yürütmede izlenen kaideler genel hatlarıyla şunlardır:

            — Bütünden parçaya ( dedüksiyon-tümdengelim ) metodu,

            — Parçadan bütüne ( indüksiyon-tümevarım) metodu,

            — Benzetme metodu( Anoloji).

            Bir olayın aydınlanmasında üç metoda da başvurulabilir. Ancak bütünden parçaya metoduna sıkça başvurulursa, pekâlâ biz de orta çağ skolâstiğinin düştüğü çukura düşebiliriz. Dedüksiyon usulüyle ancak hâlihazırda mevcut bulunan kanunlara ihtiyaç hâsıl olduğunda başvurulur. İndüksiyon yöntemi izlenildiği takdirde deney ve gözlemin ışığında kâinatta var olan kanunlar açığa çıkarılabilir. Analoji metodunda ise “benzer olaylar benzer neticeler doğurur” ilkesi gereği bir takım olaylar açıklanabiliyor. Hâsılı Orta çağda engizisyon sultaları, bu üç usulden sadece tümdengelim’i (genelden özele) tercih etmişlerdir. Bu yöntemle deney ve gözlemin horlandığı muhakkak. Demek ki; mantık yürütme her devirde, değişik alanlarda farklı roller üstlenebiliyor. Mesela, hukukta “önce karar verip sonra yargılama”  çağ dışı kabul edildiği halde orta çağda engizisyon mahkemeleri daha insanları yargılamadan suçlu ilan etmişlerdir. Hatta günümüze dahi bu kural sıçramıştır. Ama İslam hukuku öyle değildir, bakın  “suçların şahsiliği” prensibini, Hz. Ali (k.v) vefat ederken (Şehit düşerken) bile bir kişinin ölümüyle bir grubun yargılanamayacağını vasiyet ederek adeta insanlığa hukuk dersi vermiştir.

             Tabii sadece hukuk alanında değişim yaşanmıyor, fen alanı da öyledir.  Malum,  Grek dünyasında tabiat olayları “su, ateş, hava ve toprak” diye dört unsurla izah edilirdi.  Gün geldi, ilmi çalışmalar su yüzüne çıktığında artık bu tür genellemelerden hızla uzaklaşılıp 104 element keşfedilmiştir, hatta bununla da kalmayıp yeni yeni elementlerin varlığından bahisle element tablosuna yenileri ilaveler eklenir de.   Anlaşılan batı, orta çağ skolâstik anlayışında ısrar etseydi elementlerden bihaber genellemeler içinde sıkışıp kısır döngü içerisinde yüzecektiler. Artık gelinen noktada teknolojik gelişmeler ve analitik tahliller sayesinde tümevarım yöntemler (parçadan bütüne) kabul görüp, ezberci yöntemlerin terk edildiğine şahit oluyoruz.

              Her ne hikmetse aydınımızın bir kısmı bu gerçekler ortada iken skolâstik kavramını diline doladıklarında, hemen dini değerlerimizle ilişkilendirilip güya inanan insanlar, ülkemizi orta çağ karanlığına sürükleyecek hezeyanında bulunabiliyorlar.  Oysa bu türden karalamalara tevessül etmekle, aslında orta çağ engizisyon kilise papazlarının üstlendiği misyonu kendileri yüklenmiş oluyorlar. Kaldı ki bizim kültürümüzün baş tacı cami, medrese, dergâh, âlim, müftü vs. gibi tüm unsurlar ilme açık unsurlardır.  Bu mekânlarda sürekli “İlim Çin’de bile olsa alın” telkini yapılıyor hep.  Başka adres aramaya gerek yoktur, ilmi zindana hapseden skolâstik düşünce Avrupa’nın eseridir, bize ait değil. Klasik eserlerimizin çoğu ilmi teşvik ettiği gibi, âlimlerine son derece değer veren methiyelerle doludur. Skolastizm, geri kafalılık, örümcek kafalı gibi yaftalamalar başka iklimlere has bir özelliktir. İşte bu anlayış sayesinde Avrupa orta çağ karanlığında yüzerken, İslâm dünyası sahip olduğu ilmi zihniyetle altın çağlarını yaşamıştır. İlla tehlikeden söz edilecekse hem bilime,  hem de maneviyata karşı çıkan sapkın güruhları teşhir etmek daha doğru bir tavır olacaktır.

            Kara Cuma, çember sakallı, gerici, irticacı vs. gibi suçlamalar sultacı cenahta yer alan zihniyete has karalama malzemelerdir. Ah zavallı adamlar! Başka ne yapsınlar ellerinde karalamaktan başka malzeme yok ki.  Belli ki bu tür sultacı zihniyetlerin ortak özelliği şunlardır:

            —Batıdaki Rönesans’ı doğuran sebepleri görememeleri,

            —Tek yanılmaz otoriter kabul ettikleri batı’nın eski öğretileri olması,

            —Kafalarında ezberlediği ya da ellerine tutuşturulan hazır reçeteleri kapsayan genellemelerden hareket etmeleridir (Tümden gelimcidirler).

             Maalesef bu ortak özelliklere sahip olan kesimler tarihi perspektiften de yoksundurlar. Şöyle ki; Tudunluktan Yabguluğa, Yabguluktan Hakanlığa, Devletten İmparatorluğa, İmparatorluktan Meşrutiyete, Saltanattan Cumhuriyete bir dizi geçiş süreci yaşasak ta sonuçta ayakta kalan Türk Milletidir. İdari şekiller, yönetim biçimleri değişebiliyor. Önemli olan milletimizin bekasıdır.  Şurası muhakkak cumhuriyete sahip çıkıp, diğer evreleri reddetmek skolâstik zihniyetin içine düşüp çıkamadığı bir açmazdır. Hakeza saltanat dönemini kabul edip, cumhuriyeti reddetmekte aynı şeydir. Tüm mesele, bütünü kucaklayıp kucaklamamakta kilitlidir. Bütüne sahip çıktığımızda mesele kalmayacak zaten. Düşünsenize düşman addettikleri Osmanlı ortada kalmadığı halde, hâlâ saltanata ve hilafete hücum etmenin ne anlamı var ki, doğrusu anlamış değiliz.  Hadi Osmanlıdan vazgeçtik bugün biri çıksa kendini halife ilan etse, acaba ardına kaç kişi düşer ki? Bırakın İslâm âlemini, Türkiye’de hatırı sayılır kaç kişi biat eder? Anlaşılan değişimi görememek sadece yanılmaz sultaların değişmez alın yazısıdır.

        Bakın, İbn-i Haldun toplumların değişim sürecini incelerken, Arap toplumunun bedeviyetten hadariyete geçişte bedevilerin değişime ayak uyduramayıp sürekli tepki gösterdiğini dile getirmiştir. Aynısı olmasa da bizim tarihi gelişim evremizde saltanattan cumhuriyete geçişte sessiz bir direnişin varlığı gözlenmiştir.  Tabii kolay değildi, 600 senelik ulu çınarın bir çırpıda çöküşü söz konusuydu. Asla bu Osmanlının çöküşüne sevinilen bir sessiz direniş değildi, bilakis sosyal bir vakıanın neticesi ortaya çıkan bir durumdu. Nitekim her geçiş sürecinin sancılı olduğunu, sosyologlarımız da beyan ediyorlar. Yani bu bir sosyolojik realitedir. Dolayısıyla sosyolojik değişimin bir gereği bu mücadelede Osmanlı kaybedecek, Cumhuriyet kazanacaktı.  Kaldı ki bunu bilmek için kâhin olmak gerekmez,  dünya hızla imparatorluklardan ulus devlet olmaya doğru koşarken, bizim bu gelişmelerden etkilenmemiz söz konusu olamazdı. Gayet tabii bir gelişim süreci yaşanmıştır. O halde Osmanlı yıkıldı diye boş yere eseflenmeye, ya da tam tersi  “oh olsun canıma değsin ” söylenmeye gerek yoktur. Zira ortada dünya ölçeğinde yaşanan sosyal bir vakıa var. Yediden yetmişe herkes iyi bilir ki günümüzde tekrardan saltanata dönüş talebinde bulunmak çağımızın bedeviliği olacaktır. Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşanan bir takım geçiş sancılarının arkasına sığınıp ta, o yıllara özgü şartları aynı tempo ile zamanımıza taşımak akıl kârı değil elbet. Skolâstik kafalar hâlâ Atatürk’ün girişimiyle kurulan Kuvay-ı Milliye Cumhuriyet refleksinin bütün hızıyla devam ettiği zannındalar. Oysa Cumhuriyeti kuran irade Osmanlı medreselerinde yetişen kadrolardır. Dolayısıyla skolâstik zihniyet boşa heveslenmesin, kendi skolâstik emellerine Atatürk’ü maske ve kalkan olarak kullanmakla bir yere varamazlar.  İşte Atatürk’ü istismar eden bu Kemalist skolâstik zihniyetin ortak özellikleri şunlardır:

            — Referansları 1930’lu yıllarına ait çözüm reçeteleri.

            — İlham kaynağı Atatürk, ama Atatürk’ün işaret ettiği çizginin dışında bir yol takip etmek esastır.

            — Metotları tümdengelimcidir(tümden parçaya).

            Düşünsenize bir skolâstik kafa Atatürk’ün sarf ettiği her sözü kendi sığ mantığına göre yorumlayıp işte çözüm bu diyebiliyorlar. Bu da yetmez o devrin şartlarını günümüz şartlarına eşitleyebiliyor. Oysa Atatürk, bugün yaşamış olsa dün yaptığının,  tam tersi bir değişim örneği sergileyecekti. Ama gel gör ki bu durumu skolâstik kafalara anlatamazsınız.  Maalesef tarihin bir kesitine gömülmek, tüm “yanılmaz sultacı” zihniyetlerin çıkamayacağı bir çukurdur.

Şurası muhakkak hem gelenekçi olmak, hem de tarihe bir bütün olarak bakmak,  gerçek ilmi yaklaşım olacaktır. Tarihi gerçekleri iniş çıkışıyla, yanlışıyla, doğrusuyla değerlendirip ibret almamız gerekirken,  tam aksine kimimiz şahısları göklere çıkartıp yüceltiyor, kimimiz de yerden yere vurup güya intikam almışçasına öfkeleniyoruz. Her iki yaklaşım da sultacı zihniyetin ortaya koyduğu bir üründür. Bu üründe sebep netice ilişkisi çıkmaz,  galiba övme ya da tam tersi yerme eksenli tümden gelimcilik bir metot izlemek kolaylarına geliyor. Nasıl olsa zihinlerini daha önceden biat ettikleri otoriterlere kiralamışlar,  o halde fikir üretme ve gelecekle ilgili proje üretmeye ne gerek var ki. İşte bu mantık garabeti budur.  Dahası analitik düşüncenin dirilmesine engel olan zihniyetin tâ kendisidir bu. Fikir üretmek, içinde bulunduğumuz meselelere çözüm sunmak, analitik tahlillerde bulunmak mı, boş ver deniliyor..  Tek öğreti varsa yoksa yanılmaz sultalar veya kafalarına kodladıkları genellemeler, ya da ellerine tutuşturulmuş oyuncaklarla oyalanmak öğretisidir. Bu nasıl oyalanmaksa bir bakıyorsun solcular yıllardır eline tutuşturulmuş sloganları tekrarlamakla meşguller, sağcılar ise tarihin ihtişamına kendilerini kaptırıp gelecekten bihaberler. Madem öyle, siz siz olun ne köksüz gelecek, ne de ati’den yoksun bir mazi seline kendinizi kaptırmayasınız.  

Sulta otoriteler, sadece otoriter şahıs planında kalmayıp, daha değişik sahalarda da kendini göstermektedir. Mesela medya bu işin dördüncü ayağıdır. Her ne kadar medya sıralamada dördüncü kuvvet gibi görünse de aslında birinci kuvvettir. Malum, ellerinde bulundurdukları iletişim araçları avantajıyla insanların ufkunu açmada bir ışık görevi yapması gerekirken, zihinleri karartmakla meşguller. Böylece yalan haberlerle toplumu ötekileştirip kimi zaman yandaş, kimi zaman kartel,  kimi zamanda Pensilvanya kaynaklı paralel medya olarak sahne alabiliyorlar. Derken bu tablo medya skolâstiğini doğurmaktadır. O halde medyatik skolâstik şu özellikleriyle izah edilebilir:

    — Uygulamaları: Asparagas haber üretmek,

    — Yanılmaz sultaları: Medya üst yöneticileri ve patronlar,

                —Olaylara bakış:      yanılmaz medya patronlarının çizdiği çerçevede değerlendirmektir (tümden gelimcidirler).

 Yukarıda dedik ya,  yanılmaz sultacı anlayış, aslında Orta çağ Avrupa'nın günümüze yansıtmış olduğu bir üründür. Bu ürünün genel manada özelliklerini şöyle kategorize edebiliriz:

  — Mantık yürütmek, deney ve gözleme kapalı olmak,

  —Yanılmaz sultalara bel bağlamak,

  —Otoriter mantık silsilesi çerçevesinde hareket etmek (tümden gelimcidirler).

Aslında skolastisizme hemen hemen her alanda örnekler verilebilir. Her fikrin yobazı olabileceği gibi, bilimsellikten dem vuranlarda da yobazlık gözlemlenmektedir. Kaliteli fikirler, çok kere ehliyetsiz ellerde taassup hale dönüşebiliyor. Taassup, karanlığa davetiye demektir. Peki, bu davete icap edilir mi, elbette edilmez. Zira empati davranmak varken ruhumuzu karartmaya ne gerek var. Bir kere empati kurma veya etrafımıza hoşgörüyle bakmak toplumda yumuşamayı sağlamaktadır. Keza demokratik platformda herkesin hukukuna halel getirmeden her şeyi tartışması da öyledir.  Bu arada her şey derken tabiî ki kutsal olanlar hariç, yani Allah ve Resulünün hakikatleri dışındakiler.  Malum,  Mutlak hakikatin, ulu orta konuşulmasının “imani” yönden risk teşkil ettiği muhakkak.  Zaten Vahyin kuşatmadığı alan yoktur.  Akıl ise bir cüz’dür, her şeyi kuşatamaz. İşte bu yüzden vahy ve sünnet üstünlüğü tartışılamaz. Aklın sınırını deney ve gözlem belirler. Bundan öte ilmin kaynağı Allah’tır,  kullar sadece yaratıcının sunduğu ilimden ulaşabildiği ölçüde istifade edebiliyor. İşte kaynağı Allah olan bir ilimle Müslüman’ın problemi olmamasının sebebi budur. Maalesef aynı şeyleri skolâstik zihniyet için söyleyemiyoruz, çünkü skolastizmin zıddı ilimdir, zıddı kâmili ise Vahiy ve Sünnet’tir.

         Madem durum vaziyet bu istikamette seyrediyor, o halde bu gerçeklerden hareketle Türkiye’de sathında cereyan eden skolâstik tipleri şöyle sıralayabiliriz:

            —Radikal İslami skolâstik,

            — Medyatik skolâstik,

            — Batıcı skolâstik,

            — Laik ve anti-laik skolâstik,        

           — Etnik  skolâstik,

—    Politize skolâstik,

—    Vesayetçi Ergenekon ve paralel skolâstik vs.

            Bütün skolâstik tiplerin üç aşağı ve beş yukarı özellikleri hep aynıdır. Hepsinin de “yanılmaz otoriterleri” var. Hareket noktaları genellemelerdir, yani tümden gelimcidirler. Tek rehberleri deney ve gözleme dayalı olmayan sultaların söz ve yazılarıdır.

           Bir başka dogmatik düşüncenin piri var ki, o da hepimizin çok yakından bildiği gerçek anlamda biyoloji eğitimi almamış, ancak kendisi İngiliz tabiat bilimcisi olan Charles Robert Darwin’den başkası değildir. Biz şimdilik evrim konusunun detayına girmeden sadece evrim skolâstiğinin özelliğini şöyle kategorize edebiliriz:

            — Referansları Charles Darwin olmakla birlikte bu düşüncenin antik çağlara kadar uzandığı bir sır değil.  Zira eski Yunan’da Allah’a inanmayan felsefeciler o günlerde bile evrim benzeri fikirler serd etmişlerdir.

            — İlham kaynakları materyalizmdir. Yani elle tutulan gözle görülen şeyler esastır.

            — Metotları tümden gelimcidirler (genelden parçaya), yani dogmadırlar.

          Gerçekten evrim teorisi sapkın bir felsefe olup temel dayanağı materyalizmdir.  Bilindiği üzere materyalizm canlı cansız âlemin var oluşunu maddeye indirgemeyi maharet saymaktadır. Böylece hem kendilerini gülünç duruma düşürüyorlar, hem de insanlığı insanlığından uzaklaştırmaya çabalıyorlar. Nasıl ki komünizm materyalizmin tabii bir sonucu olarak doğmuşsa evrim teorisi de materyalizmin çökmemesi için ortaya atılmış bilimsel kılıfa bürünmüş bir maskedir. Bugün dünyanın geldiği nokta itibariyle Karl Marks’ın ideolojisi iflas etmiştir. Hakeza Evrim kuramı da öyledir. Başta ABD ve Avrupa ülkeleri olmak üzere dünyanın hemen hemen her yerinde bilim adamları tarafından reddedildiği gibi, bu konuda birçok evrim karşıtı kitaplar yayınlanıp ülke toplumlarını tehdit eden bir veba kapsamında hala mücadeleye devam ediliyor. Aslında evrimi savunanlarda evrime inanmamakta, ancak ne var ki bir ideolojik zorunluluk gereği bir türlü ‘Kral çıplak’ demeyi onurlarına yediremiyorlar.

            Radikal İslami gruplardan Şia’yı ele alacak olursak, Şia skolâstiğinin özellikleri şunlardır:

            —Yanılmaz referans kaynakları ve otoriterleri mollalardır (Hâşâ Mollalar masumdur (!) ve günahtan arıdır (!))

            —Düşünceleri molla sultaların sözleridir. Böylece deney ve gözlemi kaybetmişlerdir.

            —Tümden gelimcidirler.

           PKK skolâstiğinin ana çerçevesi ise:

            — Yanılmaz sultası Abdullah Öcalan.

            —Uygulamaları silahlı eylem üzerine kuruludur.

            — Tümdengelimcidirler. (Örgütün bildirilerinden hareket ederler)

            Parti skolâstiğinin ana özellikleri:

            — Yanılmaz otoriterleri ve referans kaynağı; bağlı olduğu liderdir.

            —Metotları;  siyasi putlaşma ve siyasi kirlilik.

—    Tümdengelimcidirler  (Lider-teşkilat-parti programından hareket edilir)

          Vesayetçi Ergenekon skolâstik düşüncenin ana özellikleri:

          —Yanılmaz referans kaynakları ve otoriterleri kutsal devlet mantığıdır. Bu mantıkta ulusal sağ ve ulusal sol fark etmez aynı ortak kulvarda yer alabiliyorlar.

            —Düşünceleri kutsal devlet mitidir. Böylece deney ve gözlemi kaybetmişlerdir.

           —Tümden gelimcidirler.

           Vesayetçi paralel ihanet çetesi skolâstik düşüncenin ana özellikleri:

           —Yanılmaz referans kaynakları ve otoriterleri mehdiyet gördükleri üstün insan mitidir.

            —Düşünceleri üstün insan vaazlarıdır. Böylece deney ve gözlemi kaybetmişlerdir.

            —Tümden gelimcidirler.

           Peki ya parti skolâstiği, malum bu skolâstiğin içine düştüğü durum diğerlerinden biraz farklı olup, siyasi uygulamalarda militarist,  politik yaklaşımlarında oportünisttirler. Partide farklı bir ses ihanet kabul edilir. Farklı düşünce, lider sultasınca kapı dışarı edilebiliyor.  Çünkü bu tür partiler “lider-teşkilat-parti programı” üzerine şekillenmiştir. Bu üç unsur eleştirilemeyeceği gibi tartışılamaz da. Hatta farklı beyanda bulunmak kapı dışarı edilmeye yeterli bir karine teşkil edebiliyor.

            Skolâstik partilerin sulta liderleri, arada bir de olsa sürekli hukukun üstünlüğüne vurgu yapıp demokratik laflar ediyor olsalar da acaba üstünlüğünü savunduğu hukuk hangi hukuk? Demokrasi dedikleri kayıtsız şartsız lidere itaat mi, yoksa söz de, karar da milletin midir?  İşte bu sorular skolâstik partiler için sıkıntıdır.  Hakeza kendi içindeki yapılanmada da öyledir.  Nitekim parti yöneticilerini mi değiştirmek istiyorsunuz, taban nazarı itibara alınmaz. Alttakilerin canı çıksın dercesine, onlar sadece slogan atmak ve taşeronluk yapmak için vardırlar. Tavan ise sadece parsayı toplamak, gününü gün etmek,  adından ve şanından bahsedilmenin derdindedir.  İşte bu yüzden skolâstik parti yapısı demokratik planda değil,  totaliter düşünce planında değerlendirilir.

             Bakın sulta liderler, yaşadıkları her devirde kitleleri peşinden sürüklemek için, önceden hayali düşman hedef tayin etmişlerdir.  Aslında kendileri açısından mantıklı da,  zira düşman olmadan partinin ayakta kalması imkânsız gibi bir şeydir.  Mutlaka bir hasıma ihtiyaç duyulur. Farzı muhal, konjonktür gereği ülkeyi tehdit eden komünizm mi var, hemen taraftarlarına çağrıda bulunup: Kahrolsun Komünizm! Komünizm Ezilmeli! Komünizm Yıkılsın!  Türkiye Komünizme Mezar olacak gibi ateşli cümleler sahne alır.  Derken meydan slogan sesleriyle uğuldar, kitleler coşturulmaya çalışılır. Oldu ya tehlike ilan ettikleri düşman ortadan kalktı,  bu durumda derhal zaman kaybetmeksizin adı ve şanı değişik yeni bir düşman belirlenmeye başlanılır. Belli ki çiçeği burnunda yeni düşman şimdilerde PKK’dır. Maksat, üzüm yemek mi yoksa bağcıyı mı dövmek doğrusu bu sorunun cevabını bulana aşk olsun. Siz cevabı bulmaya çalışadurun,  şehit cenazeler yurdun dört bir tarafına dağıldıkça, Kahrolsun PKK!  PKK’nın Kökünü Kazıyacağız! Bu yaptıklarını yanlarına bırakmayacağız! Bize verilen her oy PKK’ya sıkılan kurşundur tarzında naralar etrafı sarıp her atılan slogan biri bin altın değerinde döviz olacaktır. Öyle ki sloganlar bu aşamadan sonra, insanların rehberidir artık. Huzuru arayan kitlelere sloganlar cazip geleceğinden artık bu hamaset kokan sözler birer can simidi gibi yetişecektir adeta. Şayet birileri bu arada yerinden doğrulup: “Durun beyler ne oluyor?  Şayet mesele PKK davası ise, o zaman yapılacak tek şey nimet ve külfette beraber olmaktır” diyorsa kimse itibar etmez. Tabii sözün ehemmiyetsizliğinden değil, belki slogan içermediğinden dolayıdır. Slogansız sözler, analitik tahlil gerektirip yorucudur, bu saatten sonra akıl dolu sözlerle kim uğraşır ki. Oysa bahsi geçen slogan içermeyen bu akıl dolusu sözün analitik yorumu  “Bu vatanın nimetini paylaşanlar, külfetini de paylaşmalıdır” manasına gelmektedir. Peki, böyle bir örnek var mı denilirse Cahar Dudayev bunun tipik misalidir. Keza o yurt dışında bulunan oğlunun tahsilini yarım bırakıp ülkesi için savaşmaya çağıran örnek kahraman liderdir. İşte nimette ve külfette beraber olmak budur.  Aynı zamanda bu olay çağımızda yeniden bir Şeyh Şamil ruhu yaşatmanın ifadesidir. 

          Acı ama gerçek analitik tahlil gerektiren sözler, sloganvâri olmadığından kitleleri coşturamamakta. Her nedense kanla coşmak, kandan medet ummak her devirde yaşanmış sultacı zihniyetlerin tek malzemesi.. Bilhassa günümüzde sebep netice ilişkisi içinde olayları değerlendiren akıllı liderin pek kıymeti bilinmiyor.  Daha çok Vur! Vur! Hainler! Hurra! gibi öfke içeren hamasi nutuklar itibar görmektedir. Oysa nimette ve külfette beraber olmakta neymiş, deyip geçmek bizi her geçen gün uçurumun eşiğine getiren asıl sebeptir.

            Bakın Abdülaziz'in veziri Ali Paşa 40 sayfalık risalesinde özetle şunları söyler: “Ticaret, sanat gibi işlerin azınlıklara bırakıldığını, savaşmak, düşmanlarla cenk etmek gibi görevler de bize has olmuş. Böyle devam ederse azınlığa düşen asıl biz olacağız...” Gerçekten de tarihi süreç içerisinde silahla iştigal eden insanımız heder olmuş, fakirleşmiş, ticaretle uğraşan azınlıklar ise zenginliklerine zenginlik katıp köşe başlarını ellerinde tutmuşlardır. Osmanlı’nın yıkılış sebeplerinden biri de bu gerçeklerdir. Düşmanla savaşmak tek meziyetmiş gibi teşvik görünce ortaya çıkan manzaranın bu olacağı muhakkak. Oysa vatan için savaşmak veya ticaretle uğraşmak her ikisi birlikte kahramanlık ilan edilmeliydi. Maalesef kahramanlığın göklere çıkarıldığı tek ülkü: Savaşmak! Savaşmak!  Peki, nimeti nereye koyacağız? Belli değil. Terörle mücadelede samimi olanlar, önce iğneyi kendine sonra çuvaldızı başkasına batırmaları gerekiyor. Eskilerin söylediği dâhiyane bu sözlerle paralellik kurabilenler ancak samimidir diyoruz. Terör karşısında hiçbir şey “objektif” kriterler kadar parlak olamaz. Çünkü terörün itici gücü iki renkli dünyanın efsunlarıdır. Bu iki renkli dünyalar acaba birbirine gerçekten zıt mı, yoksa rakip mi? Öyle anlaşılıyor ki, kitlelerin öfkeleri üzerine hesap yapanlar, ya da kanla beslenenler “zıt” olamaz, ancak olsa olsa birbirlerine “rakip” olurlar. Bu yüzden yaşamasını kana borçlu hisseden güçlerin kanın durmasını canı gönülden isteyeceklerine inanmak kendimizi kandırmak olacaktır.

            Bugüne kadar teröre karşı tek ilaç askeri çözüm sandık, hâlâ da aynı metodunun devamından yanayız. Her nedense terör meselesinin kültürel, ekonomik, sosyal, psikolojik vs. boyutunun da olabileceği göz ardı edilmiştir. Üstelik bu boyutuyla yorum yapanlar her an andıçlanıp,  bölücülük ve ihanet etmekle suçlanabiliyor. Her kim demokratik çözüm diye ortaya çıkarsa dikkate alınmaz.  Genel biricik çözüm: askeri veya polisiye kuvvetlerdir. Oysa otuz yılı aşkındır Cudi ve Kandil dağlarını, Güneydoğu’nun sarp kayalıklarını havanlarla, en gelişmiş toplarla veya insansız hava araçlarıyla dövüp duruyoruz ama bir türlü terörün sonu gelmiyor.

        İlginçtir Güneydoğu’da akan kan aktıkça bir kısım liderlerin yıldızı daha da parlıyor. Kurtuluşun yolu, falancı çatık kaşlı, ya da bütün ümitler miting meydanlarında avaz avaz bağıran liderin gelmesine ümit bağlanır hep. Bu noktadan sonra terör belası artık onu meşhur eder de. Sultaların tek ilacı gergin ortamlardır zaten. Saltanatının devamı kana bağlı çünkü. Her tarafın kan revan olduğu ortamda “sivil katılım”, “sivil toplum” ve “sivil inisiyatif” kavramları bir hiçtir. Bu kavramlar durgun ortama hastır. Yani huzur ortamında tartışılan kalite değerinde fikirlerdir. Onun için sulta liderler istikrarlı ortamların doğmasını istemezler. Belli ki huzurlu günler geldiğinde kendi konumlarının tartışılacağından kaygı duymaktalar. Böylece gerginliğin yerini durgunluk aldığında istediği gibi at oynatamayacaklardır. Anlaşılan  “Kurt puslu havayı sever” sözü boşa söylenilmemiş. Nitekim puslu havada, lider sultaları karizmatik gücüne güç katarlar. Bu gücüyle beyinler esir alınıp adeta büyülenir ve yıkanır. Hemen ateşli konuşmalara kapılıveririz. Aslında bu durum, şuurun çözülüp karaya vurma halidir. Şuurun boşalmasına çok kere sultalar sebep olmaktadır. Çünkü onlar bilince değil, bilinçaltı dürtülere hitap ederler. Yanılmaz otoriterler hata yapsa da, bilinci boşalmış kitleler istese de bu gerçeği göremezler. Seven insanın gözü kördür derler ya onun gibi bir kör dövüş alkışlanır da.  İşte körü körüne liderini sevmek, akıl ve şuurdan bihaberlik buna derler!

            Korkunç enerji ve ihtiras liderlik sultasının bir özelliğidir. İhtiras bu ihramın baş tacıdır. “İzm”leri doğuran sebepler üzerinde hiçbir zaman durulmaz. Niye dursunlar ki, sebep netice üzerinde durulursa kucağında yaşadığımız ortamla alakalı bir husus olduğu tüm çıplaklığı ile ortaya çıkacaktır. Kapalı ortamlarda ilan edilen, rengi, türü hangi tip düşman olursa olsun, potansiyel tehdit olarak kitlelere lanse edilip,  düşman bundan böyle av muamelesi görecektir. Avcılarda avını avlayın diyor zaten. Düşmanın biri gidiyor, biri geliyor, şuurumuz düşmana endekslenmiş bir kere. Oysa düşman dediğin ne ki? Önce kucağında yaşadığımız dünyaya bir çeki düzen vermek varken bu telaş niye?  Hala bataklıkta tek tek sinek avlamakla meşgulüz, ısrarla bataklığı kurutacak formüller düşünülmüyor. Dedik ya sebep netice ilişkisi üzerinde durulursa, sistemden kaynaklanan bir arıza olabileceği ortaya çıkacaktır. Çünkü yanılmaz sultaların en sevmediği metot; sebep netice ilişkisidir.

            Bütün sultacı zihniyetler, totaliter ve histerik-psikolojik haleti ruhiye sahipler. Aynı zamanda hiyerarşik bir çatı altında toplanmayı yeğlerler. Yani oportünist ve militarist bir ağ kurmuşlardır. Sultalar, emrindekilere karşı son derece ciddi ve disiplinli, dışarıya karşı ise mütevazı ve son derece naziktirler. Oysa İslâmiyet; “Müminler birbirine karşı mütevazı, dışa karşı çetindirler” diyor. Anlaşılan totaliter yapılar, İslamiyet’in tam tersi bir yol izlemekteler.

            Liderine endekslenmiş kitleler, onun şuuraltına seslenen sesinden, sonsuz zevke kapılırlar. İradesini, yanılmaz addettiği Führer’in nefesine teslim etmiştir. Hatta olaylara, canı gönülden bağlı olduğu liderinin gözlüğünden bakmaya çalışır. Elinden tek düşürmediği kitap, onun eseridir. Öyle ki ağzından her çıkan kelime, hislerinin tercümanıdır. Düşünmeyi tercih etmez, gerekte duymaz. Çünkü kendisi adına lideri düşünmektedir! Öyle bir tutku ki, lideri davadan taviz verse de ikaz edilmez. Oysa Halife Hz. Ömer (r.a.), idaresinde bulunan insanlara “Doğru yoldan çıkarsam ne yaparsınız?” diye sorduğunda:

          “-Ya Ömer kılıcımızla düzeltiriz” cevabını almıştır. Görüyorsunuz Hz. Ömer'i (r.a.) uyaran anlayışla, “kayıtsız şartsız lidere itaat” anlayışı çok farklı. Günümüzde bağlı olduğu liderin mukaddes değerlere karşı kayıtsız kaldığına şahit olsalar bile ona gönül verenlerin kılı kıpırdamadığı muhakkak. Bu durumu hatırlatan biri çıktığında ise hemen “onun bir bildiği vardır” teviline sarılırlar.  Hatalar diz boyu da olsa, yine aynı söylem tekrarlanır ve tevil makinesi hızla vazifesine devam eder.

            Mukaddes birliği biricik ülküsüne zarar gelse de bir kere zihninde “üstün insan imajı” yerleşmiştir, isteseniz de söküp atamazsınız. Yani bilinç karaya vurmuştur. Artık bu noktadan sonra liderine gönül verenler, hislerine mağlup olmuşlardır. Bu durum tedavisi zor bir değişik skolâstik hastalıktır.  Dahası dünyada eşi ve benzeri olmayan bir hastalık türü dersek yeridir.  Madem öyle bu ilginç lider skolâstiğinin özelliklerini sıraladığımızda:

            “—Lider-teşkilat-doktrin psikolojisinin hâkim olması,

            — Üstün insan saplantısının ağır basması,

            —Metotlarının yanılmazlık sendromu üzerine kurulu olması,

            — Tümdengelimci metodun esas alındığı”  bir klinik tabloyla karşılaşırız.

            İşte bu dört özellik, ister istemez kitleleri tepkici yapacaktır. Bu noktadan sonra artık çılgınlığın, şovmenliğin ortalığı kapladığı, etrafımızda simgesel işaretlerin havada üşüştüğü, bağırma ve naraların gırla gittiği görülecektir. Bu tür ortamlarda tek değer bağırmaktır. Aslında buna akıl tutulması dersek yeridir.

              Her ne kadar sağduyu insaf sahibi insanlar akıl tutulması deseler de sultalar bu gidişattan gayet memnunlardır. Hatta git gide yanılmazlığına kanaat getirir ve sonunda; davanın kitabını yazan da, davayı başlatanın da kendisi olduğunu ferman buyurur.  Bu da yetmez tarihi miladı kendisinden başlatıp   “ego”sunu ön plana alır.  Derken bundan böyle ego tarih, ego dava, ego teşkilat, ego tek ülküdür.

             Peki ya teşkilat! Malum teşkilat şeklen vardır, ama ruhen yoktur, sadece “yanılmaz lider”in vazifelendirdiği emre amade küçük sultalar vardır. Bu arada küçük Führerler üstlerine karşı yumuşak, tabana karşı katı olmak zorundadırlar. Teşkilat, küçük Führerlerin disiplinli yönetimiyle idare edilirler. Zira istişare, fikir alışverişi gibi değerler Führerlere yabancı kavramlardır. Yabancı olmadığı tek mevzuat liderinin talimatlarıdır. Bu nedenle her teşkilat ağının geleceği küçük Führerlere bağlanmıştır. Keza sultaların otoritesi de öyledir, onlarında geleceği küçük Führerlerin talimatları eksiksiz yerine getirmelerine bağlıdır. Onun için bu konuda en ufak taviz verilmez. Parti binalarında küçük Führerler bir nevi bağlı oldukları liderlerin özel ispiyon sekreterleri şeklinde konuşlandırılmışlardır.

             Taban gerçekten davasına sadıktır. Ancak davaya sadakatle bağlanmak teşkilat içerisinde ne oluyor ne bitiyor bunu idrak etmeye yetmiyor. Arka planda ne olup bitiyor okunamadığından gönül verdiği davanın, bir şuuraltı boşanma hareketi olduğu gerçeğini boşa çıkarabiliyor.  Elbette ki deney, gözlem ve ilim olmayan bir yerde gerçeğin fark edilmemesi gayet tabii bir durumdur. Öyle ki; ilim nedir sorulduğunda, hemen eline tutuşturulmuş reçeteler veya içi boş sloganlar gösterilir. Kendisi bir kelam etmez.  Hakeza yine kendisine deney ve gözlem nedir sorulduğunda, “Teşkilat hiyerarşisi ve uygulamalarıdır” cevabı alırsanız şaşmayın. Çünkü bilinci boşalmış hareketlerin hemen hepsi böyledir. Dahası bilinç teşkilat ağının tüm hiyerarşi kademelerince kontrol altına alınmıştır. Şayet bir insan bir teşkilata üye ise serbest hareket edemez,  kendi özgür fikrini beyan edemez. Bu noktada fikir adeta firar etmiş durumdadır.  Ortada tek bir fikir vardır, sadece yanılmaz otoriterlere ait söz veya demeçlerdir.  Zaten istese de bağlı olduğu liderinin söylediği sözün dışında hiç bir fikir kabul görmez. Aslında bu aklı peynir ekmekle yemek gibidir. Farklı düşünceler, asla totaliter zihniyetlerce hoş karşılanmaz. Adeta liderin düşüncelerine bağlılık yemini edilmiştir. Kaldı ki lider düşüncesinden farklı düşünmek teşkilata ve davaya ihanettir! Dolayısıyla tek tip düşünmek liderlik sultasının gereğidir. Anlaşılan bu tür sultacı dünyalarda, bize yer yok gibi gözüküyor.

            Tartışılmazlık çağımızın en büyük hastalığı dersek yeridir. İlim ve tefekkürden yoksun yığınlara has bir klinik tablosudur.  Kelimenin tam anlamıyla siyaset bilimine giydirilmiş  “lider-teşkilat-doktrin”  kılıfıdır.  Öyle karşımızda bir tablo var ki; sultalar, bu dünyadan çekip gittiklerinde, ardından nefretten başka miras bırakmadıkları gözlenmiştir. Hatta bu dünyadan bağını kopardığı an, oh be gitti kurtulduk, özgürlük varmış diyemiyorsunuz. Yanılmaz sultaların ardından bıraktığı kin, nefret ve öfke tohumları teşkilata ve yeni katılanlara pay edilerek süreç devam ettirilir de. Bu paydan paylananlar aynı zamanda geleceğin yeni Führer adaylarıdırlar.  Böylece üzerinde kara bulutların dolaştığı Türkiye’de aldatılan genç nesiller öfke, kin ve nefret tohumların kurbanı olurlar. İşte yeni nesil bu tür oyunlarla yanılmaz lider sultaların türettiği çirkin ve şeytanca oyunları yüzünden uçuruma sürüklenmişse, yapacağımız tek şey derhal ruhi boşluğa düşmüş genç kuşağı çağımızın sesi; ‘Ne olursan ol yine gel’ diyen Mevlana'nın soluğuyla buluşturmak olmalıdır.

        Velhasıl; genç nesiller Gönül Sultanların manevi ikliminde aydınlığa çıkacaktır, başka yolda gözükmüyor gibi. İnşallah sonunda aldatanlar değil, milletin derin sinesi kazanacaktır.

         Vesselam.

SOSYAL ADALET

 SOSYAL ADALET

                                                                                                

SELİM  GÜRBÜZER

            Kin, nefret, şiddet hiçbir zaman dünyaya adalet getiremez. İşte Bosna,  işte Çeçenistan,  işte Irak,  işte Suriye, işte Mısır ve işte daha nice insanlık dışı katliam yapılan tüm ülkeler bunun en trajik örneğidirler.  Maalesef “Yenidünya düzeni” dedikleri modelin içi kanla dolu.  Bakmayın siz onların Hümanizmden dem vurmalarına, bu kavram sadece işledikleri cinayetleri örtbas için vardır.  Anlaşılan 21.yüzyılda da insanlık huzur bulamayacak gibi.  Tabii ülke rejimleri ve iktidarları kitlelerin haklı taleplerinin önüne geçerseler olacağı buydu, başka ne bekleyebilirdik ki.  Bakın batı,  ne zaman ki ortaçağın o karanlık engizisyon ve giyotinli uygulamalarına son verip sosyal adalet iksirini kavramaya başladı işte o gün bugündür sosyal cinnet halinden kurtulup gelişmenin merkezi oldular. Ancak aynı sosyal adalet duyarlılığını kendi dışındaki toplumlardan esirgemişlerdir. Sadece esirgeseler gam yemeyiz kendi dışındakileri ‘öteki’ görme ikilemine düşüp işi zulüm boyutuna taşırlar bile. 

      Bir başka ikilemse, ülkemiz içerisinde toplum mühendisliğine soyunanların ortaya koyduğu tabloda görülecektir. Bu tabloya çifte standart tablosu dersek yeridir. Öyle ki çifte standart uygulamaları çoğu kez ülkemiz için sancılı geçmiştir.  Her ne kadar o yaşanan acı süreçlere   “geçiş süreci” desek te aslında sıkıntıların arka planında genellikle; ‘küçük birimden büyük birime dönüşememek, millilikten evrenselliğe sıçrayamama gerçeği söz konusudur.  İnsanlık geçte olsa farklılığın veya eşitsizliğin özgürlük olduğunu fark etmiş durumda, ama Türkiye henüz bu düzeye erişmiş değil, hala bazı gerçekleri geçiştirmekle meşgulüz. Düşünsenize daha yakın bir zamana kadar özdeşliğin veya eşitliğin adalet olduğu sanılıyordu, şimdi ise tam özdeşlik veya tam eşitliğin totalitarizm olduğunu fark eder olduk.  Her ne kadar insanlık bu gerçeği geç anlamış olsa da, Kur’an-ı Mu’ciz’ül Beyan; “Yoksa onlar Rabbinin rahmetini mi paylaştırıyorlar? Dünya hayatında onların maişetlerini biz paylaştırdık. Birbirlerine iş görmeleri için kimi kimine derecelerle üstün kıldık. Rabbinin rahmeti onların biriktirdikleri şeylerden daha hayırlıdır” (Zuhruf Suresi, 52) ayetiyle çok önceden beyan buyurmuş bile.  Yani mukaddes kelamımız insanlar arasındaki farklılığın olabileceğine dikkat çekmiştir. Kelimenin tam anlamıyla Fransız sağının 1968’de sunduğu öğreti yeni değil, Kur’an da var olan hakikatin tâ kendisidir zaten.

          İslâmiyet gayet açık bir şekilde sosyal farklılıkların, mesleki tabakalaşmanın varlığını beşeri münasebetlerin gereği makul görür.  Zira Allah Teâlâ, kullarını farklı işler için farklı kabiliyet ve istidatlarda yaratmış ki, herkesin efendi olduğu yerde herkes köle, herkesin köle olduğu yerde herkes efendi olmasın. Kaldı ki beş parmağın beşi bir değil, hepsinin kendi çapında farklı fonksiyonları söz konusudur. Hele sağ elimizde lider konumunda bir parmak var ki, hiç şüphesiz o parmak kelime-i şehadeti işaret eden parmaktan başkası değildir.   Düşünsenize parmakların bile kendine özgü mesajı var, ama bu mesajı alacak beyin hala ortada yok diyebiliriz.  Bu da yetmez parmaklar adeta toplumun tek düze olamayacağını gözler önüne seriyor.  İşte her doğan insanın farklı kabiliyet ve istidatlarda yaratılması bu tür hikmetlere binaendir.  Dolayısıyla rızk farklılığına başkaldırmanın hiçbir anlamı yoktur, fıtri gerçeği kim silebilir ki.  Marksistler tam eşitlik, ya da herkese aynı derecede eşitlik paylaşım ilkesi için boşa uğraşıyorlar, tamamen ütopik bir düşüncedir bu. İlla da ortaya bir düşünce konulacaksa sosyal adaletin gereği toplumun tüm kesimlerini kapsayacak adil bir paylaşım için imkân ve fırsat eşitliği öngören düşünceler ancak kabul görebiliyor.

        Bilindiği üzere sosyal adaletin ya da fırsat eşitliğinin tanınmadığı toplumlarda, insanlar sefalette ortak olmayı tercih etmektedir. Elbette ki böyle bir ortamda yüzen kitleler; “Bir kesim zengin, büyük bir kesim fakir olacağına hepimiz fakir olalım daha yeğdir” duygusuna kapılmaları gayet tabi bir durum, şaşmamak gerek.  Dolayısıyla bu tür duygu yüklü kitleleri fanatizmin kucağına itme ve provoke etme çok daha kolay olacaktır.  Madem durum vaziyet bu, o halde yapılacak olan tek şey, sermayeyi tabana yaymak ve tekelleşmenin önüne geçmek gerekir. Bakın bu hususta Kur’an’da; “Tâ ki o mal sizden yalnız zenginler arasında dolaşan bir servet olmasın”  uyarısı var. İşte bu uyarı insanlığa gerçek sosyal adaletin yolunu göstermeye yeter artar da.

         Anlaşılan kuvvetten mahrum adalet acziyet demek,  adaletten yoksun kuvvette zulüm demektir.  Her halükarda her iki değerinde dengede olması icab eder. Aksi takdirde kitleler “adaletin bu mu dünya” veya “batsın bu dünya” şarkılarıyla feryat edecektir.   Evet, adalet tez verilmeli, ancak adalet işletilirken hukuki kurallarla desteklenmeli de.  Çünkü adalet gücünü hukuki kaidelerden almaktadır.  Malum, hukukun olmadığı yerde kaygan zemin oluşması kaçınılmazdır.

          Belli ki;  “Kuvvete dayanmayan adalet aciz, adalete dayanmayan zalimdir” sözü boşa söylenilmemiş. Adalet terazisi hukuk dilinin yazılı kurallarına uydukça anlam kazanabiliyor. İşte bu yazılı kaideler sayesinde toplum düzeni sağlanabildiği ölçüde haklı haksız birbirinden ayrılabiliyor. Yeter ki adalet terazisini hakça işleten bir hukuk düzeni olsun, bak o zaman sosyal adalet neymiş tüm kitlelerin baş tacı bir değer olacağı muhakkak. Kaldı ki böyle bir hukuk önünde boynum kıldan incedir diyen bir toplum bile doğabilir. Bu da yetmez şeriatın kestiği parmak acımaz sözü tam yerini bulur da. Dolayısıyla her kim şiddete maruz kalmışsa böyle adil bir hukuk düzeninde bunun cezasını verme hakkını kendinde göremeyecektir.  Niye derseniz, çünkü ortada İhkak-ı Hak söz konusudur.  Kaldı ki ihkak-ı hak ilkel çağlara mahsus bir uygulamadır, asla şeriatın (hukukun) tasvip ettiği hukuki bir kaide değildir.  Nasıl hukuki kaide olarak görülsün ki,  İslâm; “Çöle inen nur” olarak tecelli edip insanlığa adalet nedir, hukuk nedir bizatihi öğretmişte. İşte bu yüzden dinimiz İhkak-ı Hak’ka geçit vermez,  bilakis hak ihlallerinde devletin hakemliğinde hukukun işletilmesini öngörür. Bakın Resûlallah (s.a.v.)’in “Bir yerde kötülük gördüğünüz zaman elinizle, gücünüz yetmiyorsa dilinizle, dilinizle gücünüz yetmiyorsa kalbinizle buğz ediniz...” hadisi şerifini ehlisünnet âlimleri, elle müdahalenin devlete ait bir hak olduğunu, dille uyarının âlimlere has bir haslet olduğunu, kalple buğz etmenin ise avam’a (halkın genel seviyesi) has bir hak olabileceğini beyan buyurmuşlardır. Demek ki, her kesimin kendi içinde hukuku söz konusudur. O halde devlet devletliğini bilecek, âlim bilgisini konuşturacak, avam had hudut aşmadan sadece kalbi ile kötülüklere buğz edecektir. Zira toplumda sosyal adalet ancak bu dengeleri gözetmekle gerçekleşebiliyor.  Aksi takdirde ortamda kargaşa hâkim olabileceği gibi, önü alınamaz bir takım şiddet hareketlerine yol açacaktır.  Onun için adalet şart diyoruz.

            İnsanlar, önce iç dünyalarında adaleti tesis etmeli ki, dış âlemde sosyal adalet isteme hakkı elde edebilsin. Bu şartları gerçekleştiremediğimiz müddetçe sosyal hayatta kalıcı adalet kuramayız. İnsanlığın özlediği adalete erişmek için, sosyal adaleti gerçekleştirmek gerekiyor.

           Sözün özü, adalet mülkün temelidir.

BİR BÜYÜK MEDENİYETLE BULUŞMAK

    BİR BÜYÜK MEDENİYETLE BULUŞMAK                                                                SELİM GÜRBÜZER

     Teknolojik gelişmeler eşliğinde dünya adeta küçük bir köye dönüşmüştür. Şüphesiz teknolojinin bu noktaya gelmesinde insanlık büyük bir uğraşı vermiştir. Belli ki insanlık önce kültürle yüzleşiyor,  sonra kültürün olgunlaşmasıyla medeniyet oluyor.  Kelimenin tam anlamıyla kültür belli bir kıvama ulaştığında ancak medeniyet gerçekleşebiliyor.

       Anlaşılan tabiatı işleyerek kültüre ulaşan insanoğlu,  sadece bununla kalmayıp kendisini bir anda medeniyet hamlesi içerisinde bulabiliyor. Şu da bir gerçek, medeniyetlerin oluşumu sadece bir milletin değerleriyle yükselmiyor, birçok milletin kültür değerlerinin yoğrulmasıyla vücut buluyor. Zaten tek tip medeniyet oluşumu eşyanın tabiatına aykırıdır. Dolayısıyla kültür alışverişlerini hafife almamak gerekir. Unutmayalım ki Osmanlı,  Roma ve Bizans'tan sonra İslam’la mecz olmuş üçüncü Roma medeniyetidir.  Bakın Allah Teâlâ; “İnsanların bir erkekle bir dişiden yaratıldığını daha sonra birbirleriyle tanışıp münasebetler kursunlar diye kabilelere (şubelere) ayırdık ” beyanıyla bir anlamda kültür tanışıklığının medeniyet hamlesine kapı aralayacağının ilk işaretini veriyor.

           Elbette ki insanlığın iç içe daireler halinde evrilmesi birbirini inkâr veya düşman ilan etmek manasına değil, birbirlerinin tecrübelerinden yararlanıp medeniyet olmak içindir.  Her ne kadar batı ve doğu ayırımı yapsak bile aslında her iki kutup beynin iki yarım küresi gibidirler. Batı’da daha çok mekanizm,  doğu da ise maneviyat hâkimdir.   Bir an bu iki baskın unsurun bir araya getirildiğini düşün,  büyük bir aksiyon doğacağı muhakkak.  Ki, bunun insanlığa getirisi büyük olacaktır. Dahası ruh ve bedenin kaynaşması bir durum ortaya çıkacaktır.

         Nasıl ki İslamiyet’in bir güneş misali doğmasıyla birlikte çöl insanı hayat bulup bedeviyetten medeniyete geçiş yapmışlarsa, pekâlâ bugünde batının tekniği doğunun sevgisi bir araya geldiğinde erdemli bir medeniyetin doğması mümkün. Görüyorsunuz maddeci batının maneviyattan yoksun medeniyet hamlesine girişmesi kan, gözyaşı ve sosyal huzursuzluk doğurmuştur.  Şuan dünyanın dörtte üçü uygarlık kılıfı altında kirletilmiştir.  İşte bu noktada doğunun sevgi hamuruna ihtiyaç vardır.  Tabii doğunun da teknolojik donanıma ihtiyacı var.  Her ne kadar Müminler “İlim Müslümanın yitik malıdır, onu nerede bulursanız alın”    ilahi hükmün bilincinde olsalar da hala teknolojik bir hamle başlatmış değiller. Gerçekten de ilim yitik malımızdır. Bir zaman medeniyet nedir, ilim nedir tüm insanlığa öğretmişiz de, şimdilerde ise o ilimden artık eser yoktur, kayıp durumdayız. Batı bugün teknolojinin keyfini çıkarıyorsa bunu büyük ölçüde İslam medeniyetine borçludur.  Yani İslam medeniyetinden aldığı aşılar sayesinde bugünkü konuma gelmişlerdir.  Ancak bu demek değildir ki doğu yeniden medeniyet olamaz. Biz biliyoruz ki Allah nurunu tamamlayacaktır. Zira Allah’ın vaadidir bu. 

          Peki, batı medeniyeti bizim yitik malımız derken, acaba batı bu gerçeğin farkında mı?   Elbette ki bunu görmezden gelip inkâr edenler olduğu gibi hakkı teslim edenlerde var. Anlaşılan hiçbir medeniyet kendinden önceki medeniyetten aşı almadan filizlenemiyor. Madem öyle, Batı neden bu denli İslam âlemine ön yargılı bir tutum sergiliyor anlamak mümkün değil. Hadi bundan vazgeçtik geçmişte kendi içinde medeniyet olma için çırpınan insanlara karşı ön yargılı davranıp onları engizisyona mahkûm etmişler bile. Bakın Sokrates ve Galile bunun en belirgin tipik misalleri. Orta çağda skolâstik bataklığın içinde yüzen batı, İslam âlemi üzerine düzenledikleri Haçlı seferleriyle dolaylı ya da dolaysız bir şekilde İslam medeniyetini tanıma fırsatı bulmuşlardır.  Görünürde savaş yapıyor olsalar da gittikleri yerlerde bir şeyler görüp, bir şeyler aldıkları muhakkak.  İşte bu görmüşlük veya alışverişler sonucu batı da Rönesans doğmuştur. Şayet bu büyük tanışma olmasaydı batı hala karanlık çağını yaşıyor olacaktı.

         Kaldı ki batıda sağduyulu aydınlar batı medeniyetine katkımızı dile getiriyorlar da.  Ancak örtbas edenlerde var. Gerçeği örtbas etme daha çok elinde bulundurdukları güçlü propaganda araçları sayesindedir.  Öyle ki bu menfi propagandalar etkisini gösterip yerli işbirlikçileri vasıtasıyla İslam âleminde aşağılık duygusu oluşturmuştur. Yine de gelecekte sağduyunun galip geleceğine inancımız tam, bize ait her ne varsa birçok yerli ve yabancı ilim adamlarının çalışmalarıyla bir gün er veya geç gün ışığına çıkacaktır elbet.

         Maalesef yürürlükte olan eğitim sistemimiz yüzünden batı medeniyetine ilham olan asıl kaynağın İslam olduğu gerçeği gizlenmiş ve genç nesillere her şeyin batıya ait olduğu ezberletilmiştir. Tabii tarihi gerçekler genç kuşaklara böyle tanıtılınca haliyle yönümüzü batıya çevirmişiz, hatta tavaf eder olduk. Bu da yetmezmiş gibi kültürel değerlerimizin patentini batıya endeksleyecek noktaya gelmişiz. Üstelik Batı üstünlüğü psikolojisi genç nesillere mutlak hakikatmiş gibi sunuldu hep. Aslında bütün bu olanlara şaşmamak gerek, pozitivizmin sunduğu bilgiler batıya mal edilmiş bir kere, sanki dönüşü olmayan bir yola girmiş gibiyiz. Biz eziklik içerisinde yüze duralım, bakın dünyaca ünlü yazar Emanuel Shavar hem bir Türkolog, hem de Yunus Emre ve Mevlana’nın düşüncelerine hayran biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Nasıl hayran olmasın ki?  Mevlana on üçüncü asırda atom çekirdeğinin etrafında dönen elektronlardan bahsetmiş, yetmemiş güneş etrafında pervane olmuş dokuz gezegeni dile getirmiş. İşte bu ve buna benzer örnekler ilmin o devirlerde ne büyük aşama kaydettiğini gözler önüne sermeye yetiyor. Şimdi gel de Mevlana'ya hayran olma, hayran olmamak elde mi.  Düşünsenize daha birkaç asır öncesi yedi gezegenden bahsedilirken Mevlana Selçuklu döneminde dokuz gezegeni konu etmiştir. Gerçekten bu onun ne büyük bir deruni mutasavvıf düşünür olduğunu gösterir.

         Madem öyle, üzerimizde ki ölü toprağı atıp uyanışa geçmemiz gerekiyor. Yeniden diriliş için ruh kökümüze dönmemiz icab ediyor. Şayet köksüz gelecek istemiyorsak buna mecburuz da.  Sırf Greko-latin mayasıyla çağ atlayacağımızı sanıyorsak aldanırız. Mutlaka Kur’an ışığında ilim bizim rehberimiz olmalıdır.

          Malum olduğu üzere 476 yılında Batı Roma imparatorluğunun yıkılmasıyla yerine Doğu Roma imparatorluğu (Bizans)  geçer geçmesine ama batı 1453’e kadar bile orta çağ karanlığı içinde yüzüyordu. Dahası orta çağ döneminin iki hâkim unsurundan biri asiller diğeri papazlardı. Yani o günün egemen gücü asillerden oluşan derebeylik ve kilise sultasıdır.  Dahası böyle bir sistemde köylü ve işçi, asillerin insafına bırakılmış ilim teknik ise hak getire papazların tekeline terk edilmiştir.  Elbette ki böyle bir sistemden medeniyet çıkmaz. Çıkmayınca da etrafta olan bitenden habersiz bir hayat modelinin doğması kaçınılmazdır. Nitekim Abbasi halifesi Harun Reşid Şarlman’a çalar saat göndermiş, saati gören Frank imparatoru şaşa kalmış, hatta kilise zihniyetinin etkisiyle şeytan icadı deyip saati parçalamış ta. İşte bu gerçekler ışığında Kopernik dünyanın hem kendi ekseni hem de güneş etrafında döndüğünü kilise sultalarından korktuğu için gizlemek zorunda kalmıştır.  Hatta bu konuyla ilgili yazdığı kitap XVIII. asra dek yasak kitaplar listesine alınmışta. Hakeza Galile de dünya dönüyor dediği için başına gelmeyen kalmamış ve ölene kadar bir eve hapsedilmiştir. İşte görüyorsunuz Orta çağ Avrupa’sı budur.

           Peki ya İslam âlemi?  Malum, Müslümanlar o günlerde en parlak devirlerini yaşıyordu. Bilhassa Osmanlı dönemiyle zirve yapmıştır.  Dedik ya Haçlı seferleri görünürde savaş gibi görünse de batının uyanışına vesile olmuştur. Nasıl vesile olmasın ki, bakın savaşların birinde Maricourtlu Peter Petrus mıknatıs ve pusulayı Müslümanlardan görür görmez kendi coğrafyasına (Fransa’ya) taşıyıp takdim etmişte.  Her ne kadar bazı aklı evveller matbaanın bizim topraklara geç girişini dillerine dolasalar da ilk kâğıt üretiminin Yahya İbn-i Fadıl Bermeki tarafından gerçekleştirildiğini unutmuş gözüküyorlar.  İşte o kâğıt üretimi öyle etkisini gösterir ki Harun Reşid dönemine renk katıp altın çağımız gerçekleşmiş.  Hakeza Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u feth etmekle kalmamış, kurduğu medreseler (üniversiteler) sayesinde Ali Kuşçu gibi âlimlerin önderliğinde astronomi âlimlerin yetişmesini sağlamıştır. Kelimenin tam anlamıyla batı orta çağda karanlıkta yüzerken bizse altın dönemlerimizi yaşamışız.  Ama bir yere kadardır. Bir başka ifadeyle medeniyetlerde bir insan ömrü gibi doğar büyür ve ölür gerçeği kapımızı çaldığında medeniyet dönüşümü el değiştirecektir.  İşte o el değişiminden bugüne ne dünya haritasını ilk çizen yeni Piri Reisler, ne de mikrobu keşfeden yeni Akşemseddinler çıkar oldu, sadece elimizde kala kala muhteşem mazimizin hatıraları kaldı. Zaten tek teselli kaynağımız da bu. 

      Batı bu büyük medeniyetle bir şekilde buluşup, asiller ve kilise sultalarının hegemonyasından kurtulduğunda Rönesans vuku bulmuş.  İşte daha düne kadar çalar saate şeytan icadı diyen zihniyet, Rönesans'la bu handikaptan kurtulurken,  o arada bize ne haller oluyorsa bu sefer biz onların düştüğü kuyuya düşüp her çıkan teknolojik icada gâvur icadı gözüyle bakar olduk. Neyse ki bir ara kendimize geldiğimizde bir baktık ki gâvur icadı demekle bir arpa boyu yol alınamıyor, ister istemez yönümüzü batıya çevirmek zorunda kalmışız. Elbette ki batının teknoloji birikimi için yönelmemiz gerekir, ama kimliğimizi yitirmeden yönelmek esas olmalıdır. Tarihimizi inkâr etmeksizin batıyla yüzleşmeli.  Osmanlıyı karalamakla nereye varılır ki.   Kaldı ki Osmanlı’nın tarım kökenli bir kültürü temsil ettiğini söyleyenler Mimar Sinan’ın şehir kültürü adına ortaya koyduğu cami, köprü, medrese gibi eserlerin görmezden geliyorlar. Bugün Mimar Sinan’ın yaptığı caminin önünden geçenler yaptığı çeşmelerden kana kana su içtikleri halde bütün bunları yok sayabiliyorlar. Besbelli ki ortaya konan eserler hem kentin tarihsel dokusunu hem de insani kimliğini belirlemede büyük bir öneme haiz. Üstelik bugün eğitim yapılan birçok bina Osmanlıdan miras. Yani hor gördükleri atalarımızın inşa ettiği binalardır.  Geçmişimizin bize sunduğu mekân ve kültürel semboller geleceğimizin teminatıdır, ah bunu bir bilseler.

          Osmanlı madem çok önemli kent kültürü oluşturmuş (asla kır’ı değil), hatta kent mantığı ile hareket etmiş, o halde bizde bilgi ötesi anlayışı ile çağlara ferman okuyabiliriz pekâlâ. Muhtaç olduğumuz medeniyet ruhu fazlasıyla genlerimizde mevcut zaten.

       Velhasıl; bir büyük medeniyetle buluşmak bugün değilse ne zaman? Zaman çabuk geçiyor, haremiler bize ait olan her şeyi çalmadan çabuk davranmakta fayda var. İnsanlığın yeniden bizim nefesimizle soluklanmasına ihtiyacını görür gibiyiz. O halde gün yeniden diriliş günü, titreyip kendimize dönme zamanıdır. 

          Vesselam.

               

MEDENİYETLERİN TARİHİ KAYNAKLARI

          MEDENİYETLERİN TARİHİ KAYNAKLARI

                                                                                                        

                                                                  SELİM GÜRBÜZER

      Bilindiği üzere her medeniyetin beslendiği ilham kaynağı ve kendine özgü idealizmi vardır. Dolayısıyla her medeniyetin gücü ilham kaynaklarından beslendiği ölçüde boy vermektedir.   Tabii boy verirken de insanlığa katkısı müspet ya da menfi yönde olabiliyor. Nasıl mı? Roma medeniyetinin katkısı din, Çin medeniyetinin katkısı faydacılık, Hint medeniyetinin katkısı metafizik düşünce, Avrupa medeniyetinin katkısı ideolojidir.

          Medeniyetlerin ilham kaynakları deyip geçmemeli. Çünkü gök kubbe idealizmine güç veren sinerjik etki beraberinde Mezopotamya medeniyetini getirmiştir. Böylece Mezopotamya medeniyeti gökyüzü hayranlığıyla bütünleşmesi bir yana başka medeniyetlere beşiklik etmişte. Hakeza erotizm, incelik ve yaşama duygusu gibi değerlerde Roma medeniyetinin bir meyvesi olarak sahne almıştır.

         Gökyüzü her hangi bir iklime değer katar da toprak katmaz mı, elbette katar.  Bakın o toprağın derin çekiciliği Mısır’a bir başka medeniyet kazandırmıştır. Her ne kadar Mısır, toprağın derinliklerine dalıp korku duygusuna kapılmışsa da, bir zaman gelmiş o korku duygusu korku imparatorluğuna dönüşecektir. Artık, korku egemenliği Mısır piramidinin en üst doruğundadır.  Adeta piramidin bu üst mertebesi korku salan bir egemenliği ifade edecektir. Hele bir ülkenin toprağına egemen duygusu yerleşmeye görsün onu bir daha çıkarmak pekte kolay olmayabiliyor. Neyse ki bu egemen duyguyu yenecek ilk gücü Hz. Yusuf’un Züleyha'ya başkaldırışında görebiliyoruz. Yani, Yusuf (a.s) Züleyha'nın arzularına teslim olmaz. İşte bu teslim olmama girişimi Mısırın ruhunda merhamet aşısı oluşturmaya yetmiştir. Hani derler ya, alma mazlumun ahını çıkar aheste aheste, aynen öyle de merhamet abidesi bir girişim sonuç verir de.  Evet, Züleyha'nın şahsında bütünleşen korku salan medeniyet hamlesi Yusuf Yüzlü Yusuf’un yeşerttiği merhamet iksirine yenik düşmüştür. Bu da yetmez, merhamet aşısı egemen duyguya galip gelince Mısırın o hâkimiyet duygusu rafa kalkar da.

          Tıpkı Mısırda olduğu gibi Roma’da da egemen duygu ağırlıklı bir değerdir.  Roma'nın Mısır'dan farkı kendi dışındakileri aslana parçalatma,  çarmıha germe,  çivileme, yakma şeklinde bir güç gösterisinde bulunmasıdır. Bilhassa ilk Hıristiyanlar bu zulümden çok yara almışlardır. Ama sonunda kazanan biçare Hıristiyanlar olmuştur. Şu da bir gerçek Roma’nın bu egemen güç duygusu kötü örnek teşkil etmekle birlikte bir şekilde bugünkü batı uygarlığının hamuruna hukuk ve şehirlilik gibi değerler katmayı bilmiştir. Zaten Eski Roma'dan söz edilecekse onu askeri, idari, hukuki ve şehirleşmeye kattığı yönüyle değerlendirmek daha etik olacaktır.  Ki,  Roma bu değerler sayesinde medeniyet olabilmiştir.  Hatta eski Yunan’ın katkısı da inkâr edilemez,  katkısı daha çok kültür alanında cereyan etmiştir. Öyle ki, eski Yunan kültürü batı insanının muhtaç olduğu ruhi boşluğa ilham kaynağı olmuş ta. Ancak doğrusunu söylemek gerekirse batıya ilham olan bu katkı Endülüs Müslümanların kattığı bir katkıdır. Zira Yunan klasikleri Endülüs Müslümanlarının tercüme faaliyetleri sonucu su yüzüne çıkmıştır. Şayet batı bu su yüzüne çıkan bilgilere ulaşmasaydı, belki bugün batı uygarlığından söz ediyor olmayacaktık.

            Evet, Grek medeniyetinde düşünce gelişmişti, ama bir şey eksikti,  eksik olan adaletti elbet.  Hatta adaletin düşüncenin yanında esemesi bile okunmazdı.  Nasıl okunsun ki,  Sokrat gibi bilge insanlar batı düşünce ufkunda rol kaynağı olmasına rağmen,  çok ağır bedel ödemişler ve birçoğu ölüme mahkûm edilmişlerdir. Tabii ortada darağacı bir adalet olunca başka bir şeyde çıkmazdı.  İşte vahşi batı o yıllarda adaletten bihaber oldukları içindir ilk Hıristiyanlar bu mücadeleden galip çıkmışlardır. Bakın bugün olmuş Sokrat düşüncesiyle yaşıyor, yaşayacakta.

        

          Malum uzak doğu deyince akla Çin gelmektedir.   Çin'in tarihi sürecinde de tıpkı Grek dünyasındaki zarafete benzer bir yaşama duygusu sıkça görülüp bu değerler Çin Medeniyetinin doğuşuna temel teşkil etmiştir. Tabii bu arada Türklerde Orta Asya'da yaşadıklarından ister istemez Çin’le içli dışlı olmuşlardır.  Her şeyden öte VIII. ve XI. asırlar arasında Türkler göçebelikten yerleşik hayata geçiş yapmakla hızla medeniyet yolunda mesafe kat etmişlerdir. Böylece ticaret, sanayi ve kültürde ilerlemeler kaydedilmiştir. Elbette ki yerleşikliğe ilk geçişte at, silah ve demirciliğin çok büyük rolü olmuştur. Öyle ki; Çinliler ata binmeyi ve koşum takımlarını Türklerden öğrenmişler. Türkler göçebeliğin vermiş olduğu dinamizmi yerleşik hayata dönüştürünce medeniyette kendiliğinden doğmuştur. Ne var ki; Moğol kasırgası önüne çıkan her şeyi yakıp yıkarak bir güneş gibi doğmakta olan bu medeniyetin gelişmesini sekteye uğratılmıştır. Dolayısıyla, Cengiz Han gelişmekte olan Türk- İslam medeniyetini yakıp yıkan lider olarak tarihe geçecektir. Nitekim Cengiz ve Hulagu zihniyeti medeniyet yıkıcı olarak anılırlar. Onlar belki büyük komutan ya da kahraman asker olabilirler, ama deha değillerdi. Çünkü dehalar yıkıcı değil inşa edici kahramanlardır. Zaten medeniyet muştuları dünyaya yıkmak için değil, yapmak için gelirler.

         Peki ya Hint,  malum Hint medeniyetinin idealizmi mistik düşünce üzerine kuruludur. Hatta bu coğrafyaya geçte olsa İslamın tasavvuf soluğu da dâhil olur.   Tabii dâhil olması çokta kolay olmadı, birçok engellere maruz kalır.  Nitekim Hindistan’da Ekber Şah yönetiminde gerçekleşen İslam düşmanlığı üzerine kurulu uygulamaları bunun tipik misalidir. Öyle ki Müslüman Babürlüler çok umutsuzlardı, görünürde bu dikta yönetimle baş edilebilecek gücü kendilerinde göremiyorlardı, adeta dipsiz kuyuya düşmüşlerdi. Hatta Müslümanlar namazlarını bile gizli kılar hale gelmişlerdi. İşte böyle elim bir vaziyette Hz. Ömer’in 29. göbekten torunu 17 yaşında zahiri ilmi bitirmiş aydınlık güneşi İmam-ı Rabbani (k.s) bir umut ışığı olarak devreye girer. İşte söz konusu bu genç, Hindistan’ın eski başkentlerinden Agra’dan başlattığı hareketin ardından Serhend’e dönmüş, burda da tüm bozuk cereyanlara karşı yazdığı risalelerle cevap vermiştir. Bu da yetmez bir taraftan da etrafa gönderdiği mektuplarla Müslümanları aydınlatmayı bilmiştir.  O babasının vefatıyla birlikte çıktığı Hac yolculuğunun ardından Delh’te büyük bir şeyh Hace Muhammed Bakibillah’le karşılaşmış ve bu büyük buluşmanın akabinde Hace Muhammed Bakibillah onun ilerisinde büyük bir zat olacağını sezmiş olsa gerek ki,  Hocası Hace Emkenegi’nin işaretiyle Hindistan’ın Serhend şehrine göndermiştir. Ve sonunda Serhend ışık kandiline kavuşup aydınlanır da. Dahası bu ışık Serhend'le sınırlı kalmayıp Ekber Şah’ın bulunduğu Ekber Abad şehrine yayılır da. Öyle ki; Nakşibendî tarikatının feyzi bereketi dalga dalga yayıldıkça zaman içerisinde Ekber Şah’la başlayan zorbalık, oğlu Cihangir tahta geçtiğinde yumuşamaya terk etmiş, böylece onları da takiben işbaşına gelen hükümdarlar bir öncekinden daha merhametli ve adil olacak hüviyete bürünüp büyük bir değişim gerçekleşir.   Gerçekten de öncekilerden daha bir farklı ve dini bütün Evrengzib Han tahta oturduğunda en nihayet halk rahat bir nefes alacak duruma gelir.  İşte böylesine sessiz sedasız gerçekleşen aydınlanmanın baş mimarı hiç şüphesiz İmam-ı Rabbani’den (k.s) başkası değildir. O Faruki meşrebiyle (iyiyi kötüyü ayıran)  irşat hareketini tamamladıktan sonra her fani gibi 1624 yılında ardından dört yüz halife bırakıp ahrete öyle kanatlanır. Her şeyden öte o sadece Hindistan’ın gönlünde yer edinmemiş, şimdi o tüm Müslüman âleminin gönül tahtındadır. Onun feyzi bereketi kıyamete kadar yaşayacakta.   

      Belli ki Medeniyet oluşmadan önce bir duygu, bir ruh, bir romantizm seli devreye girmektedir.  Dolayısıyla sübjektif gerçekleri göz ardı edemeyiz, çünkü medeniyetlerin oluşumunda sübjektif değerler en önemli temel sütundur. Zaten bu sütunlar üzerine medeniyet hamlesi vuku bulabiliyor.

        Bakın bugünkü batı medeniyetinin köklerinde Roma ideali ve Yunan antik yaşam kültür harcı vardır. İşte bu iki ruh aynı potada mayalanıp keşfe ve tekniğe dönüştüğünde değişik modeller sahne almıştır. Şöyle ki:

          —Siyasette Makyavelizm,

          —Dinde Kilise sultaları,

          —Felsefede pragmatizm,

          —Ekonomide kapitalizm,

          —İdeolojide komünizm, faşizm gibi akımlar türemiştir. Şurası muhakkak ideolojilerin ömrü bir asrı geçmiyor, nasıl geçsin ki ilham kaynağı batı diyalektiğidir. Bakmayın siz batının cilalı görünümüne, aslında bu görünümün altı kaynayan kazandır,  kazanın içi birçok çelişkileri bağrında taşıyor hala. Sürekli birbirinden zıt iç ve dış çelişik ağlarla savaşır durumdalar. Bakalım bu kazan nereye kadar kaynama devam edecek. Şayet bu çekişmeye son vermezseler bu batının kendi kendine intiharı olacaktır. Zaten şimdiden uygar dünya kendi içinde tehlike sinyalleri vermeye başladı bile. Eninde sonunda çöküş kaçınılmazdır.   İslam’ın dünyada hızla yayılmaya yüz tutması ve yeniden medeniyet olarak doğma ihtimali güçlendikçe batıyı karalar bastığı muhakkak. Artık eskisi kadar doğu insanını sömürmek pek kolay olmayacak.  Kim bilir belkide doğu bu sefer batı’yı fethedecek.   Sanki Said Nursi Hz.leri; Osmanlı Batı’ya gebe, batı Osmanlı’ya gebe derken bu noktaya işaret eder gibi.  Kaldı ki bizim medeniyetin ilham kaynağı vahiydir. Onlarınsa ideolojidir. İşte bu ideolojik tutkunluğun yansıması Bosna, Çeçenistan, Irak, Suriye, Filistin ve dünyanın birçok yerinde kanayan hadiselere bakılırsa batılı huylu huyundan vazgeçmeyecek bir görünüm veriyor.  Hala Romalı tavrı sergilemeye devam etmekte ısrarlılar.

        Teknoloji elbette ki büyük bir nimettir.  Ancak maneviyat olmazsa ne işe yarar ki.  Bakın batı teknolojide zirve yaptı yapmasına ama bir türlü huzur bulamıyor. Batı, kilisenin sultasından kurtuldu da ne oldu ki,  şimdi de makinenin esaretine yakayı kaptırmış durumda. Bu da yetmez ideolojilerin tutsağına düşüverdiler. Oysa insan ruhunun susuzluğunu giderecek reçete doğu’dadır. Başka yerlerde umut aramalarına gerek yoktur. Şayet doğu revakına girerlerse o zaman aradıkları gerçek özgürlüğü bulmaları an be an gerçekleşebilir. Çünkü Müslümanlar hürriyeti Allah’a abd olmakta buluyorlar. İslam’da eşyaya ve dünyevi metaya kul olmak yoktur,  ancak Allah’a kul olmak vardır.  İşte özgürlük budur.

        Orta çağ medeniyeti aynı zamanda bir Hıristiyan medeniyetidir.  Zira XIV. asırda inancın yerini kan almaya başlayınca batı toplumunda çözülmeyle birlikte beraberinde Hıristiyan medeniyetini getirmiştir. Tâ ki bu Rönesans’a kadar sürmüştür. Rönesans bir anlamda aynı medeniyet çatısı altında bir değişmenin ifadesidir. Malum, Rönesans kilise sultasına karşı verilen bir mücadelenin sonucu doğmuştur. Böylece Rönesans’la akıl tahta oturmuştur.  Ancak bu sefer aklın karaya oturacağı bir krizle karşı karşıya kalınacaktır. Artık batı, akıl kölesi bir sarmala yakasını kaptırır bile.  Bakalım bu sarmaldan nasıl kurtulacaklar, doğrusu merak konusu. Aslında kurtuluş reçetesi var, ama talibi yok. Belli ki insanlığın kurtuluşu aklında giremediği sahalara uzanmakta gözüküyor. 

          Batı şu sıralar kurtuluşun ruhta olduğunu daha yeni yeni fark etmeye başlamıştır. Anlaşılan o ki; Greko-Romen-Hıristiyanlık üçgeni bugünkü batı medeniyetinin sacayağını oluşturmaktadır. Fakat bu sacayağını aşacak bir hamleye ihtiyaç vardır. Her ne kadar Batı medeniyetinin duygu eksenini Hıristiyanlık, düşünce biçimi Yunan felsefesi ve adalet terazisi Roma hukuku olsa da tüm bu unsurları bir havuzda toplayacak kalıcı ilham kaynağının varlığı şarttır. Zira her medeniyet bir ilhamdan beslenir. Hiç kuşkusuz bu ilhamın en itici gücü din’dir. Şöyle ki:

       —Çin (Uzak doğu medeniyeti); Konfüçyüs, Budizm,

       —Hint Medeniyeti; Brahman-Hinduizm,

       —Yunan ve Roma ikilisi: Politeizm (çok Tanrılılık),

       — Batı medeniyeti; Hıristiyanlık,

       —Doğu Medeniyeti; İslam. 

      Bir kere dinsiz medeniyet eşyanın tabiatına aykırılık arz eder. Kaldı ki ilim ve din olmadan medeniyet nasıl vuku bulsun ki. Mutlaka ruh köküne ihtiyaç vardır. Çünkü medeniyetlerin temelinde ruh vardır. Batı bu kez bir şeyleri fark etmiş olsa gerek ki tekrardan din’e dönüşü gündemine almış durumda.  Baktılar ki Rönesans aklı tek başına tüm meseleleri çözemeye yetmiyor,   o halde aklın yanına kiliseyi almak gerekir düşüncesi her geçen gün baskın hale gelmekte.  Derken batı tekrar kilise teşkilatlarıyla, partileriyle ve eğitim kurumlarıyla dini yaşatma çabasına girmiştir.  Nasıl girmesinler ki, buna mecburlar. Bakın, Cemil Meriç günümüze damga vuran ruhsuz uygarlığı Fourier’in dilinden şöyle tanımlar:

       “.. Medeniyet iki sütun üzerinde yükselir: süngü ve açlık. Dolandırıcılarla namussuzların gönlüne göre bir düzen: hâkim-i mutlak para. Medeni insan nezaket ve terbiye icabı yalancı olmak zorunda. Oysa medeniyet bir nass uğruna boğazlaşmak hem de manasını ve ne işe yaradığını anlamadan. Delil mi isterseniz insan hakları ve hürriyetleri için yapılan katliamlar ortada. Medeniyet üçkâğıtçılara saraylar yaptırır dâhilere kümes…”

             Bu cümlelerden ister istemez Akif’in; ‘Medeniyet dediğin tek dişi kalmış canavar’ mısralarını hatırlarız. Akif'in bu çıkışı aslında bir medeniyet düşmanlığı değil bilakis çığırından çıkmış uygarlığa bir tepkidir.   Nasıl tepki göstermesin ki, değerler alt üst olmuş saygı sevgi hak getire,  vatan sathı denilince arsadan pay alma, erdemlilik denilince para, halk iradesi denilince yığınlar, annelik denilince cinsel metalik, iman denilince ateizm   akla geliyor.   İşte batı medeniyeti bu,  şayet bu medeniyetse.

      Dedik ya, sakın ola ki Akif’in sözleri medeniyet karşıtlığı anlaşılmasın.  Bu çıkış medeniyetsizliğe karşı bir çıkıştır. Hatta bu mısralar görünürde volkan patlaması gibi görünse de aslında bu mısraların özünde Türk İslam medeniyetinin yeniden dirilişe geçeceğinin bir muştusu vardır. İslam tüm insanlığa inmiş en son kâmil bir din olduğundan bu güne Türk, Arap, Fars Hint ve batı medeniyetlerine kaynak olmuş bile. İslam'ın bir güneş gibi doğmasıyla birlikte her medeniyet bu ışıktan kendine düşen payı alıp alt medeniyetler olarak sahne almışlardır. Anlaşılan İslam’ın insanlığa katkısı çok büyük olmuş. İşte İslam’ın bu medeniyet misyonunu görmezlikten gelip kendilerini çağdaş sananlar aslında çağ dışıdırlar. Hakeza bugün orta doğu ve tüm İslam dünyasında yaşanan perişanlığın temelinde ruh kökünden uzaklaşmak vardır. Öyle içler acısı bir tabloyla karşı karşıyayız ki ne gerçek manada ortada medeniyete talip olan bir oluşum, ne kültür ve medeniyet mirasına sahip çıkan bir erk,  ne de ideolojik eğilimlere kapılmamış bir gençlik var.  Maalesef içimizi burkan bir dizi sebepler medeniyet olmamıza en etkin engel unsurlardır.

       Madem öyle yeniden dirilişe geçmek gerek. Nasıl ki, Peygamberimizin yeryüzünü şereflendirmesini müteakip Mekke ve Medine hayat bulup üç kıtayı kapsayacak göz kamaştırıcı medeniyet gerçekleştiyse, bugünde pekâlâ ruh kökümüzle buluştuğumuzda o eski ihtişamlı dönemlerimizin değişik örneğini yaşayabiliriz.  Düşünsenize “Bir elde Kuran, bir elde bilgisayar” anlayışının hâkim olduğu bir iklim doğduğunda insanlık yeniden soluk alması an be an mümkün.  Kaldı ki İslam çöle hayat vermiş bir din,  pekala metropol kentlerde erdemli kentlere dönüşebilir. Malum çöl şartları kent gibi değil, ortam şartları daha çetindir. İşte görüyorsunuz İslam insanlığın en zor yaşadığı şartlarda bile ışık olmuş. Öyle ki İslam’ın o engin çöle inen nur tecellisi bedevi yapıları çözmeye yetmiştir. Bedevi toplumu ilk kez bir medeniyetle yüzleşmişti, ama kabullenmek kolay olmadı, Bedir, Uhud, Hendek derken ancak bu savaşların ardından Mekke fethi gerçekleşebilmiştir. Elbette ki alışılmış kalıplardan çıkıp bir anda medeni olmak için bedel ödemek gerekiyordu.  Ve o bedel ödenir de. Gerçekten de kolay bir süreç yaşanmadı, medeni olmamakta ısrar edenlerin tepkileri acımasız, bir o kadarda sert olmuştur. Medeniyetsizlik bedevi ruhuna öyle işlemiş ki devlet olunduğunda bile Emevi halifelerinin ‘mülk’ tarzında inşa etmiş oldukları saraylardan sıkılıp yeniden çöl hayatına dönüş özlemi uydukları gözlemlenmiştir. Hatta birçok Emevi hükümdarı Şam’ı terk eder hale gelmiştir.  Böylece çöl alanlarında mahalleler kurmuşlar, yetmemiş çadırı tercih etmişlerdir.  Maalesef anti medeniyet tutumda ısrarcılık onları medeniyetten uzak bir hayata itmiştir.  Anlaşılan meselenin temelinde medeniyetsizliğin medeniyete galebe çalması vardır.  Bu öyle bir galebe çalma ki iliklerine kadar işlemiş olan bedevilik ruhu İslam medeniyetinin hızla yayılması geciktirmiştir. Evet, sonunda medeniyetle yüzleştik ama bu uğurda çok kanlar döküldüğünü de unutmamak gerekir.  Bedevilik yüzünden bir türlü o özlenen medeniyete yumuşak geçiş sağlanamamıştı. İşte bu medeniyet yürüyüşünde harici ve bedevi kılıç kalkanlarına karşı Hz. Ali (k.v) hilafet içtihadıyla, Hz. Muaviye’de mülk (saltanat) içtihadıyla mücadele verip medeniyetsizliklerini ayyuka çıkarmışlardır. Özellikle tarihte Hz. Ali ve Ehli Beytin harici militanların kılıçlarına maruz kalmaları gerçekten düşündürücüdür.

         Bizde de Hz. Mevlana’nın göçmen Türkmenlerin fevri davranışlarını eleştirmesi gerçeği vardır. Aslında Hz. Mevlana’nın eleştirisi anti- medeniyet tutumlarına karşı bir tavırdır, asla iddia edildiği gibi Türklüğe karşı bilenmek değildir. Hem Hz. Mevlana hem de İbn-i Haldun içinde bulunduğu toplumun anormal gördükleri davranışları tenkit etmesi medeniyete verdikleri öneme binaendir. Her ikisi de yanlış anlaşılmalarına rağmen sonunda kazanan medeniyet olmuştur. Nitekim uzun soluklu bu yürüyüşte göçmenliği bırakan Türkler, ‘Göçebeliği bırakın medeni olun’ hadisi şerifini gereğini yerine getirip,  üç kıtaya yayılan Türk-İslam medeniyeti olmuşlarda.

     Velhasıl; Peygamber buyruğu medeniyete çağrıdır.

      

     

     

       

PETROL İMPRATORLUĞU

                                     PETROL İMPRATORLUĞU

                                                                         SELİM  GÜRBÜZER

       Dünya Churchill’i şu sözleriyle tanıdı: “Bir damla petrol bir damla kandan daha kıymetlidir” diye.

       Aslında İngiliz devlet adamı Churchill bu sözleri söylerken dünyada, özellikle Ortadoğu’da sonu gelmez kanlı senaryoların arkasındaki esrar perdesini ortaya koyuyordu. Hele ki, petrole sahip ülke halklarının hiç rahatlık yüzü görmediklerini düşündüğümüzde tüm cümle âlemin Ortadoğu’da cereyan eden olaylarda akıtılan bir damla kanın bir damla petrolden neden kıymetsiz olduğunu fark etmiş oluyordu.  İşte batının gerçek yüzü, işte Ortadoğu’yu kana boyayan bir damla petrol bu.  Beyaz adam petrolün kokusunu alırda hiç boş durur mu? Elbette ki durmaz, çok ince hesaplarla bu bereketli topraklarda bütünlüğü bozacak acımasız planlar uygulamaya devam edeceği muhakkak.

          Düşünsenize aynı ortak dili konuşan bölük pörçük, parçalanmış topluluklar bir anda ‘devlet’ diye tarih sahnesine çıkarılmış. Belli ki; karşılarında organize olmuş blok güç istemiyorlar. Onlar için adına devlet bile diyemeyeceğimiz kabileleri sözde devlet kimliğiyle sus payı vermek en güzel çıkar yol olsa gerek. Devlet kimliği verdiler de ne oldu, sonunda dili, dini, tarihi ve soyca aynı olan bu topluluklar birbirine düşürüldü. Oysa bu topluluklar, Osmanlı şemsiyesi altında uzun seneler huzur içinde yaşıyorlardı. Ne zaman ki Fransız ihtilalı müteakip dört bir yandan sinsice etnik menfi milliyetçilik rüzgârları sinemize girmiş, işte o zaman Ortadoğu ve Balkanlardaki vahdet bilincimiz biranda altüst oluverdi. Bu topraklara ait her ne değer varsa silip süpürüldüğünü gördük. Nitekim kabile devletçiliği girişimleri uzun bir aradan sonra gün yüzüne çıkar da.  İşte o kopuş, o silip süpürülüşün neticesidir. Osmanlıdan kopardılar da başları göğemi erdi, sonuçta hiçbiri aradıkları mutluluğa erişemediler ya. Artık karşımızda dünyanın odak merkezinde sürekli savaşlarla, ihtilallerle ve iç kavgalarla didişen bir Ortadoğu var. Hammadde kaynakları batılı adamın iştihasını kabarttıkça bu süreç işleyecek gibi. Başımıza karasaban misali çöken bu duruma hangi reçete çare olur düşünmek gerek. Bilinmez amma bu kanayan yarayı durdurmak için karınca misali mazlumların umudu olmak tavrımızdan asla taviz vermemek en doğrusu. Kaldı ki Osmanlının o muhteşem adaletinin hala hafızalarda taptaze saklı kalması bizi buna mecbur kılıyor da.

           Bilhassa Ortadoğu’nun zengin hammadde potansiyel kaynaklarına sahip olması ve Fırat’ın kattığı o bereket kokan suyu, taşı toprağı, zinde güçlerin iştihasını kabartmaya devam ediyor. Hakeza kültürel varlığı da ilgi odağı.  Bakın buraların nice Peygamberlere tebliğ yurdu olması, Habil ve Kabil ruhunu (iyilik ve kötülüğü) bağrında taşımış olması, hatta komünizmin ilham aldığı Mezdekçilik’in burada türemesi önemini bin kat daha artıyor.  Dahası her ne ararsan var diyebileceğimiz bölgenin adıdır Ortadoğu.

           Malum, tarihler 1900 yılını gösterdiğinde Amerikalılar ve İngilizlerin karşı karşıya geldiğini görürüz. Dedik ya ortada iştah kabartıcı petrol kokusu var. İşte bu tarihten itibaren dünya halklarının istikbali petrolcülerin insafına bırakılan bir sürece mahkûm edilir. Öyle ki o yıllar dünya petrol sahaları üzerinde amansız bir mücadeleye sahne olduğu dev petrol şirketlerinin rekabetiyle çalkalandığı yıllardır. Hatta çalkalanmakla kalmaz savaşların ve ihtilallerin eksik olmadığı alanlar olarak hafızalara kazındı.  Maalesef dünyada yaşanan bu tip derin yapılanmaların perde arkasında hep bu petrol şirketlerinin pastadan pay kapma yarışı vardır. Nitekim Rockefeller şirketi, petrol piyasasına İngilizlerden daha çabuk elini çabuk tutup petrol imparatorluğunu ilan edecek konuma gelmiştir. Her iki şirkette  (Rockefeller ve Henry Deterding) kıyasıya rekabet içinde hâkimiyetlerini kurmaya çalışıyorlardı. Kıyasıya bu mücadele içerisinde öncelikle Çin pazarı için kavgaya tutuşmuşlar, sonra petrol yarışına girmişler, derken Rockefeller imparatorluğu,  artık Deterding şirketi karşısında pes etmek zorunda kalır. Böylece Deterding şirketi Ortadoğu’da daha geniş bir faaliyet üstlenecek bir imparator ağası haline gelir. Hani paranın dini, ırkı, yeşili, kırmızısı olmaz derler ya, aynen petrolde öyledir;  din, milliyet dinlemez kendilerini bile rekabet içinde bulurlar. Bu yüzden I. Dünya savaşı sürdüğü sıralarda Fransa Başbakanı Georges Clemenceau, Mr. Nilson’a çektiği telgrafta; ‘Eğer müttefikler harbi kazanmak istiyorlarsa; Fransa’nın kana olduğu kadar petrole de muhtaç olduğu bilmelidir’ demiştir.

         Anlaşılan o ki;  IX. asrın sonlarına gelindiğinde dünyanın dört süper devleti İngiltere-Almanya-Rusya-Fransa kendi aralarında hammadde kaynakları için müthiş mücadeleye tutuşmuşlar. Bu rekabetin merkezini kuşkusuz petrol teşkil ediyordu. Bundan böyle petrol dünyanın can simididir. Baksanıza İngiliz-Almanya-Fransız ve Rusya mücadele denklemi arasında Osmanlı Almanlar safına geçip I. Cihan savaşına katıldığını görüyoruz, derken bizde petrol gerçeğiyle yüzleşmiş olduk. Ancak bu savaş aleyhimize tecelli edecektir.

        II. Dünya savaşına gelinen noktada önce Almanlar, sonrasın da komünist blok İngilizlerin Romanya petrolleri üzerindeki hegemonyasına son vermiştir. Fakat Almanlar ve İngilizler boş durmayıp bu kez Musul’u hedef almışlardır. Neyse ki Ulu Hakan dehası, Musul petrol sahasını ‘Memalik-i Şahane’ (Padişah mülkü) ilan edip gizli eylem planlarına geçit vermeyecektir. Böylece Musul’da petrol imtiyazı elde etmek isteyen devletler hevesleri kursaklarında kalacaktır. Hatta bu arada İngilizlerin uzak-şark petrolleri hususunda tazyikleri her geçen gün artması karşısında Sultan Abdülhamit Han Almanların imtiyazını genişletip İngilizlerin direncini kırıverecektir. Tarihe Akabe meselesi olarak geçen hudut ihtilafıyla ilgili İngilizlerin sert notası, padişahın manevraları sayesinde Almanları kendi safımızda yer almasını sağlayıp umutları suya düşecektir. Şöyle ki; İngilizler, karşılarında Alman gücünü görünce Akabe önlerindeki donanma nümayişlerinden vazgeçtikleri gibi Mısır askerlerinin çekilmeleri noktasında talimatta verilir.  İşte Ulu Hakan dehası bu. Hatta bu öyle bir siyasi dehadır ki, o günün süper devletlerini birbirlerine düşürme planı üzerine kurulu Bilge Hakan stratejisidir. Bugün de, Bilge Hakan Abdülhamit Han’ın ufkunu yakalayabilmiş Milletin adamı Tayyip Erdoğan var, diplomatik manevralarında bunu görmek pekâlâ mümkün.

          Bilge Hakan Almanlara vermiş olduğu Hicaz demiryolu imtiyazına rağmen, Almanların bir türlü gözü doymuyordu, doymazda zaten. Çünkü onların asıl hedefleri Musul’du.  Ulu Hakan Abdülhamit Han buna da bir çözüm bulmalıydı, bulurda. Nitekim Akabe meselesini İngilizlerle Almanları birbirine düşürüp çözmüştür. Derken bir bahaneyle Hicaz demiryolu imtiyazı da feshedilir. İyi ki böyle bir Ulu Hakanımız varmış. Baksanıza tüm diplomatik baskılara rağmen petrol konusunda zırnık taviz vermeyecek bir politika ortaya koymuştur.  Ne var ki; bu şahsiyetli dış politika İttihat ve Terakki işbaşına gelmesiyle birlikte hedefinden sapacaktır.

          Evet,  petrol savaşları, Osmanlıya pahalıya mal olmuştu. Artık işbaşında Bilge Hakan yoktu.  İttihat ve Terakki’nin bildik o entrikalarıyla padişah hal edilip kendi iktidarlarını gerçekleştirdiklerinde tüm dengeler altüst olacaktır. Sadece iktidar değişikliği olsa gam yemeyiz, İttihat ve Terakki devriyle petrol sahaları Memalik-i Şahane’den alınıp 600 senelik imparatorluğumuzun sonu hazırlanmıştır. Petrole sahip olabilmek adına dost bildiğimiz Almanlar bile Rusya, İngiltere ve Fransa’nın safında Osmanlı’yı mahkûm etmişlerdir. Zaten petrolün kıymetini bilseydik, 1890 yılında bir İrade-i seniyye ile Memalik-i Şahane arazisi (padişah mülkü arazisi) olarak ilan edilen metne dayanarak Musul petrol arazisini, yabancı mihrakların insafına terk edip eline vermezdik.  Dahası bizde bu kıymetli hammaddeden istifade eder ve daha çok hisseye sahip olabilirdik. Ama gel gör ki; ortada böyle bir usta akıl yoktu. Tabii diplomatik deha olmayınca maalesef Lozan’da Musul meselesi bir oldubittiyle bize %10 hak tanınarak geçiştirilmiştir. Şayet buna başarı denirse.

            1914 yılına kadar dünya siyasetinde söz sahibi iki hâkim güç İngiltere ve Almanya devleti olmuştur. Tabiî ki hâkimiyetlerinin arkasındaki güç petroldü.

            Bakın, Kaiser (Kayser) Wilhelm, ‘Oroeise petroleum Unıon Petrosi’nin temellerini, I. Dünya savaşından evvel atıp Deterding şirketinden gelebilecek tehlikelere karşı önceden tedbir almış bir isimdir.  Elbette ki şu isim bu isim bizi bağlamaz,  sonuçta her iki şirkette Orta şark petrol sahaları uğruna Mekke Şerifi’ni oyuna getirip Osmanlı’yı arkadan vurmuşlardır. Keza Şeyh Said isyanı da öyledir. Biz biliyoruz ki; Şeyh Said isyanı asla bir Kürt ayaklanması ya da irtica başkaldırışı değildir, tamamen Musul petrolü uğruna çıkarılan bir İngiliz provokasyonudur. O sıralar Güneydoğuda cereyan eden Türk-Irak hududundaki etnik hareketlerin kaynağında İngilizler vardı.  İşte Musul bu hengâme içerisinde böyle elden çıkmıştır. Şayet Osmanlı hanedanı sürgün edilip vatandaşlıktan çıkarılmasaydı, onların Mısır petrolleri üzerindeki talepleri Türk tarafının petrol üzerindeki söz hakkına bağlı olarak kabul görecek veya reddedilecekti.   

         Artık Musul petrolleri üzerinde söz hakkı olmayan bir Türkiye var.  Dahası varsa yoksa dünyanın değişik alanlarında konuşlanmış iki ana beynelmilel petrol şirketi ve bu iki dev imparatorluğun türevleri vardır.

         Petrol imparatorluğuna öncülük eden iki imparatorun kıyasıya mücadelesi neticesinde dünya bugünkü noktaya böyle geldi. Bu rekabet daha çok:

      -Standart Oıl co,

      -Royal Dutch Shell Grubu ve Rusya arasında geçmiştir hep.

      Bu süreçte Petrol üzerinde söz sahibi Amerikan burjuvazisi John Rockefeller’in kurduğu dev tröst Standart ‘Oıl co’ olup, diğeri ise İngiliz- Hollanda birliği olarak faaliyet gösteren ‘Royal Dutch-Shell Grubu’dur. Keza Ortadoğu bugün de hala birçok petrol şirketlerin rekabetine sahne oluyor. Hatta şirketler dünya siyasetinde birinci derecede rol oynuyorlar.

       Anlaşılan o ki; günümüze kadar devam eden kavgaların ardındaki asıl sihirli değnek petrolmüş. Petrol kavgası bitmez, bu süreç devam edecekte. Zaten Sam amca Saddam’ın Kuveyt işgalini bahane edip, güya insani yardım adı altında Irak semalarında sivil asker ayırımı gözetmeksizin bomba yağdırması bunu teyit ediyor. Meğer işin içinde Büyük Orta Doğu Projesi (BOP) gereği, Amerika’nın Ortadoğu’daki petrol yatakları üzerinde çıkar ilişkilerinin sekteye uğramama hesabı varmış. Her nedense Bosna konusu gündemde yer aldığında Amerika’nın sırra kadem basıp bir tek laf edilmezken söz konusu Ortadoğu olunca okyanus ötesinden buralara ayar çekmekteler. Nasıl olsa Bosna’da petrol yok, niye lafı edilsin ki. Beyaz adamın işi gücü petrol zaten.  Petrolün kokusunu aldığı günden buyana Ortadoğu’dan ayağını hiç kesmediği gibi oralarda menfaatlerini yürütecek işbirlikçiler bulmayı da ihmal etmez. Zira batılı petrol şirketleri dün olduğu gibi bugün de Ortadoğu’da cirit atıyorlar. Buda yetmez batılı, Doç Dr Hikmet Özdemir’in Bereketli Hilal dediği (Verimli yarım ay) Nil, Şeria, Dicle ve Fırat etrafındaki toprakları sürekli kana bulamaktan geri durmaz.  Madem geri durmuyorlar o halde bütün bu oyunları bozacak Abdülhamit Han usulü diplomatik ataklara ihtiyaç vardır.

        Velhasıl; Petrol imparatorluklarının hevesini kursağında bırakacak şahsiyetli politikalarla bereketli hilal aslına dönebilir pekâlâ. Neden olmasın ki?

http://www.bayburtpostasi.com.tr/petrol-imparatorlugu-makale,7393.html