BİR BÜYÜK MEDENİYETLE BULUŞMAK

    BİR BÜYÜK MEDENİYETLE BULUŞMAK                                                                SELİM GÜRBÜZER

     Teknolojik gelişmeler eşliğinde dünya adeta küçük bir köye dönüşmüştür. Şüphesiz teknolojinin bu noktaya gelmesinde insanlık büyük bir uğraşı vermiştir. Belli ki insanlık önce kültürle yüzleşiyor,  sonra kültürün olgunlaşmasıyla medeniyet oluyor.  Kelimenin tam anlamıyla kültür belli bir kıvama ulaştığında ancak medeniyet gerçekleşebiliyor.

       Anlaşılan tabiatı işleyerek kültüre ulaşan insanoğlu,  sadece bununla kalmayıp kendisini bir anda medeniyet hamlesi içerisinde bulabiliyor. Şu da bir gerçek, medeniyetlerin oluşumu sadece bir milletin değerleriyle yükselmiyor, birçok milletin kültür değerlerinin yoğrulmasıyla vücut buluyor. Zaten tek tip medeniyet oluşumu eşyanın tabiatına aykırıdır. Dolayısıyla kültür alışverişlerini hafife almamak gerekir. Unutmayalım ki Osmanlı,  Roma ve Bizans'tan sonra İslam’la mecz olmuş üçüncü Roma medeniyetidir.  Bakın Allah Teâlâ; “İnsanların bir erkekle bir dişiden yaratıldığını daha sonra birbirleriyle tanışıp münasebetler kursunlar diye kabilelere (şubelere) ayırdık ” beyanıyla bir anlamda kültür tanışıklığının medeniyet hamlesine kapı aralayacağının ilk işaretini veriyor.

           Elbette ki insanlığın iç içe daireler halinde evrilmesi birbirini inkâr veya düşman ilan etmek manasına değil, birbirlerinin tecrübelerinden yararlanıp medeniyet olmak içindir.  Her ne kadar batı ve doğu ayırımı yapsak bile aslında her iki kutup beynin iki yarım küresi gibidirler. Batı’da daha çok mekanizm,  doğu da ise maneviyat hâkimdir.   Bir an bu iki baskın unsurun bir araya getirildiğini düşün,  büyük bir aksiyon doğacağı muhakkak.  Ki, bunun insanlığa getirisi büyük olacaktır. Dahası ruh ve bedenin kaynaşması bir durum ortaya çıkacaktır.

         Nasıl ki İslamiyet’in bir güneş misali doğmasıyla birlikte çöl insanı hayat bulup bedeviyetten medeniyete geçiş yapmışlarsa, pekâlâ bugünde batının tekniği doğunun sevgisi bir araya geldiğinde erdemli bir medeniyetin doğması mümkün. Görüyorsunuz maddeci batının maneviyattan yoksun medeniyet hamlesine girişmesi kan, gözyaşı ve sosyal huzursuzluk doğurmuştur.  Şuan dünyanın dörtte üçü uygarlık kılıfı altında kirletilmiştir.  İşte bu noktada doğunun sevgi hamuruna ihtiyaç vardır.  Tabii doğunun da teknolojik donanıma ihtiyacı var.  Her ne kadar Müminler “İlim Müslümanın yitik malıdır, onu nerede bulursanız alın”    ilahi hükmün bilincinde olsalar da hala teknolojik bir hamle başlatmış değiller. Gerçekten de ilim yitik malımızdır. Bir zaman medeniyet nedir, ilim nedir tüm insanlığa öğretmişiz de, şimdilerde ise o ilimden artık eser yoktur, kayıp durumdayız. Batı bugün teknolojinin keyfini çıkarıyorsa bunu büyük ölçüde İslam medeniyetine borçludur.  Yani İslam medeniyetinden aldığı aşılar sayesinde bugünkü konuma gelmişlerdir.  Ancak bu demek değildir ki doğu yeniden medeniyet olamaz. Biz biliyoruz ki Allah nurunu tamamlayacaktır. Zira Allah’ın vaadidir bu. 

          Peki, batı medeniyeti bizim yitik malımız derken, acaba batı bu gerçeğin farkında mı?   Elbette ki bunu görmezden gelip inkâr edenler olduğu gibi hakkı teslim edenlerde var. Anlaşılan hiçbir medeniyet kendinden önceki medeniyetten aşı almadan filizlenemiyor. Madem öyle, Batı neden bu denli İslam âlemine ön yargılı bir tutum sergiliyor anlamak mümkün değil. Hadi bundan vazgeçtik geçmişte kendi içinde medeniyet olma için çırpınan insanlara karşı ön yargılı davranıp onları engizisyona mahkûm etmişler bile. Bakın Sokrates ve Galile bunun en belirgin tipik misalleri. Orta çağda skolâstik bataklığın içinde yüzen batı, İslam âlemi üzerine düzenledikleri Haçlı seferleriyle dolaylı ya da dolaysız bir şekilde İslam medeniyetini tanıma fırsatı bulmuşlardır.  Görünürde savaş yapıyor olsalar da gittikleri yerlerde bir şeyler görüp, bir şeyler aldıkları muhakkak.  İşte bu görmüşlük veya alışverişler sonucu batı da Rönesans doğmuştur. Şayet bu büyük tanışma olmasaydı batı hala karanlık çağını yaşıyor olacaktı.

         Kaldı ki batıda sağduyulu aydınlar batı medeniyetine katkımızı dile getiriyorlar da.  Ancak örtbas edenlerde var. Gerçeği örtbas etme daha çok elinde bulundurdukları güçlü propaganda araçları sayesindedir.  Öyle ki bu menfi propagandalar etkisini gösterip yerli işbirlikçileri vasıtasıyla İslam âleminde aşağılık duygusu oluşturmuştur. Yine de gelecekte sağduyunun galip geleceğine inancımız tam, bize ait her ne varsa birçok yerli ve yabancı ilim adamlarının çalışmalarıyla bir gün er veya geç gün ışığına çıkacaktır elbet.

         Maalesef yürürlükte olan eğitim sistemimiz yüzünden batı medeniyetine ilham olan asıl kaynağın İslam olduğu gerçeği gizlenmiş ve genç nesillere her şeyin batıya ait olduğu ezberletilmiştir. Tabii tarihi gerçekler genç kuşaklara böyle tanıtılınca haliyle yönümüzü batıya çevirmişiz, hatta tavaf eder olduk. Bu da yetmezmiş gibi kültürel değerlerimizin patentini batıya endeksleyecek noktaya gelmişiz. Üstelik Batı üstünlüğü psikolojisi genç nesillere mutlak hakikatmiş gibi sunuldu hep. Aslında bütün bu olanlara şaşmamak gerek, pozitivizmin sunduğu bilgiler batıya mal edilmiş bir kere, sanki dönüşü olmayan bir yola girmiş gibiyiz. Biz eziklik içerisinde yüze duralım, bakın dünyaca ünlü yazar Emanuel Shavar hem bir Türkolog, hem de Yunus Emre ve Mevlana’nın düşüncelerine hayran biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Nasıl hayran olmasın ki?  Mevlana on üçüncü asırda atom çekirdeğinin etrafında dönen elektronlardan bahsetmiş, yetmemiş güneş etrafında pervane olmuş dokuz gezegeni dile getirmiş. İşte bu ve buna benzer örnekler ilmin o devirlerde ne büyük aşama kaydettiğini gözler önüne sermeye yetiyor. Şimdi gel de Mevlana'ya hayran olma, hayran olmamak elde mi.  Düşünsenize daha birkaç asır öncesi yedi gezegenden bahsedilirken Mevlana Selçuklu döneminde dokuz gezegeni konu etmiştir. Gerçekten bu onun ne büyük bir deruni mutasavvıf düşünür olduğunu gösterir.

         Madem öyle, üzerimizde ki ölü toprağı atıp uyanışa geçmemiz gerekiyor. Yeniden diriliş için ruh kökümüze dönmemiz icab ediyor. Şayet köksüz gelecek istemiyorsak buna mecburuz da.  Sırf Greko-latin mayasıyla çağ atlayacağımızı sanıyorsak aldanırız. Mutlaka Kur’an ışığında ilim bizim rehberimiz olmalıdır.

          Malum olduğu üzere 476 yılında Batı Roma imparatorluğunun yıkılmasıyla yerine Doğu Roma imparatorluğu (Bizans)  geçer geçmesine ama batı 1453’e kadar bile orta çağ karanlığı içinde yüzüyordu. Dahası orta çağ döneminin iki hâkim unsurundan biri asiller diğeri papazlardı. Yani o günün egemen gücü asillerden oluşan derebeylik ve kilise sultasıdır.  Dahası böyle bir sistemde köylü ve işçi, asillerin insafına bırakılmış ilim teknik ise hak getire papazların tekeline terk edilmiştir.  Elbette ki böyle bir sistemden medeniyet çıkmaz. Çıkmayınca da etrafta olan bitenden habersiz bir hayat modelinin doğması kaçınılmazdır. Nitekim Abbasi halifesi Harun Reşid Şarlman’a çalar saat göndermiş, saati gören Frank imparatoru şaşa kalmış, hatta kilise zihniyetinin etkisiyle şeytan icadı deyip saati parçalamış ta. İşte bu gerçekler ışığında Kopernik dünyanın hem kendi ekseni hem de güneş etrafında döndüğünü kilise sultalarından korktuğu için gizlemek zorunda kalmıştır.  Hatta bu konuyla ilgili yazdığı kitap XVIII. asra dek yasak kitaplar listesine alınmışta. Hakeza Galile de dünya dönüyor dediği için başına gelmeyen kalmamış ve ölene kadar bir eve hapsedilmiştir. İşte görüyorsunuz Orta çağ Avrupa’sı budur.

           Peki ya İslam âlemi?  Malum, Müslümanlar o günlerde en parlak devirlerini yaşıyordu. Bilhassa Osmanlı dönemiyle zirve yapmıştır.  Dedik ya Haçlı seferleri görünürde savaş gibi görünse de batının uyanışına vesile olmuştur. Nasıl vesile olmasın ki, bakın savaşların birinde Maricourtlu Peter Petrus mıknatıs ve pusulayı Müslümanlardan görür görmez kendi coğrafyasına (Fransa’ya) taşıyıp takdim etmişte.  Her ne kadar bazı aklı evveller matbaanın bizim topraklara geç girişini dillerine dolasalar da ilk kâğıt üretiminin Yahya İbn-i Fadıl Bermeki tarafından gerçekleştirildiğini unutmuş gözüküyorlar.  İşte o kâğıt üretimi öyle etkisini gösterir ki Harun Reşid dönemine renk katıp altın çağımız gerçekleşmiş.  Hakeza Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u feth etmekle kalmamış, kurduğu medreseler (üniversiteler) sayesinde Ali Kuşçu gibi âlimlerin önderliğinde astronomi âlimlerin yetişmesini sağlamıştır. Kelimenin tam anlamıyla batı orta çağda karanlıkta yüzerken bizse altın dönemlerimizi yaşamışız.  Ama bir yere kadardır. Bir başka ifadeyle medeniyetlerde bir insan ömrü gibi doğar büyür ve ölür gerçeği kapımızı çaldığında medeniyet dönüşümü el değiştirecektir.  İşte o el değişiminden bugüne ne dünya haritasını ilk çizen yeni Piri Reisler, ne de mikrobu keşfeden yeni Akşemseddinler çıkar oldu, sadece elimizde kala kala muhteşem mazimizin hatıraları kaldı. Zaten tek teselli kaynağımız da bu. 

      Batı bu büyük medeniyetle bir şekilde buluşup, asiller ve kilise sultalarının hegemonyasından kurtulduğunda Rönesans vuku bulmuş.  İşte daha düne kadar çalar saate şeytan icadı diyen zihniyet, Rönesans'la bu handikaptan kurtulurken,  o arada bize ne haller oluyorsa bu sefer biz onların düştüğü kuyuya düşüp her çıkan teknolojik icada gâvur icadı gözüyle bakar olduk. Neyse ki bir ara kendimize geldiğimizde bir baktık ki gâvur icadı demekle bir arpa boyu yol alınamıyor, ister istemez yönümüzü batıya çevirmek zorunda kalmışız. Elbette ki batının teknoloji birikimi için yönelmemiz gerekir, ama kimliğimizi yitirmeden yönelmek esas olmalıdır. Tarihimizi inkâr etmeksizin batıyla yüzleşmeli.  Osmanlıyı karalamakla nereye varılır ki.   Kaldı ki Osmanlı’nın tarım kökenli bir kültürü temsil ettiğini söyleyenler Mimar Sinan’ın şehir kültürü adına ortaya koyduğu cami, köprü, medrese gibi eserlerin görmezden geliyorlar. Bugün Mimar Sinan’ın yaptığı caminin önünden geçenler yaptığı çeşmelerden kana kana su içtikleri halde bütün bunları yok sayabiliyorlar. Besbelli ki ortaya konan eserler hem kentin tarihsel dokusunu hem de insani kimliğini belirlemede büyük bir öneme haiz. Üstelik bugün eğitim yapılan birçok bina Osmanlıdan miras. Yani hor gördükleri atalarımızın inşa ettiği binalardır.  Geçmişimizin bize sunduğu mekân ve kültürel semboller geleceğimizin teminatıdır, ah bunu bir bilseler.

          Osmanlı madem çok önemli kent kültürü oluşturmuş (asla kır’ı değil), hatta kent mantığı ile hareket etmiş, o halde bizde bilgi ötesi anlayışı ile çağlara ferman okuyabiliriz pekâlâ. Muhtaç olduğumuz medeniyet ruhu fazlasıyla genlerimizde mevcut zaten.

       Velhasıl; bir büyük medeniyetle buluşmak bugün değilse ne zaman? Zaman çabuk geçiyor, haremiler bize ait olan her şeyi çalmadan çabuk davranmakta fayda var. İnsanlığın yeniden bizim nefesimizle soluklanmasına ihtiyacını görür gibiyiz. O halde gün yeniden diriliş günü, titreyip kendimize dönme zamanıdır. 

          Vesselam.